Bingöl masallarında –seçilmiş örneklerde- sembolik masal çözümlemeleri

Masallar, gerçekliğin sınırlarını ihlal edip düşlere ve hayallere açılan kapılardır bir bakıma. Hayatı hayallerle besleyen bu masallar, bizleri ucu bucağı olmayan coğrafyalarda, zamansız yolculuklara çıkaran şenlikli bir dilin şarkısını söyler dururlar. Çocuklukla, saflıkla, iyilik ve sevgiyle anımsanan masalların dünyasına girmenin, bu güzelliği aramakla çok ilgisi var. Dünyanın şanslı çocukları, bazen büyükleri de bu masalları farklı dillerde dinlediler; ama bu masallarla yolculuk ettikleri yer, birbirine çok benzediği görülmüştür. Bu çalışmada, Bingöl'de Zazaca anlatılan masallardan yola çıkılarak yapılan tahlil ve tespitlerin yer aldığı sözlü kültürün önemli ürünlerinden olan masalın Zaza edebiyatındaki yerini açıklamaya çalıştık. Derlenen Zazaca masallardaki sembolleri yorumlarken, masalların Zaza toplumunun sosyal-kültürel geçmişine ve bugününe dair birçok bilgiyi de içerdiğini gördük. Masalların sembolik çözümlemesinin, kolektif hafıza ve bilinçaltı ile ilişkili olduğunu gözlemledik, bu bağları açıklamaya çalıştık. Bize çoğul bir okumanın imkânını sunan Bingöl masallarını, yakın ve uzak kültürlere ait bazı masallarla karşılaştırarak, benzerlik ve farklılıkları tespit edip yorumlamaya çalıştık. Dilin coşkulu, epik ve saf hâliyle üretilip var olmuş bu Zazaca masallar, geniş bir dünyanın kapılarını açmakla kalmıyor, bu genişliğin bugüne ulaşmasında kilit bir rol de oynuyor.