29
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Arşivlenen Tez
Melekan, Gaz ve Muradan köyleri Zazacasının ses değişimi yönünden karşılaştırılması
Bu çalışmada, Bingöl'ün Melekan köyünde konuşulan Zazaca ile, Bingöl'ün Gaz ve Muradan köylerinde konuşulan Zazaca mukayese edilerek değerlendirilmiştir. Melekan köyünde kullanılan ağzın, Gaz ve Muradan köylerindeki ağızlardan fonetik ve morfolojik açıdan farkları verildikten sonra, bu farklar örneklendirilmiştir. Bu çalışma ile Melekan ağzını, Gaz ve Muradan ağızlarındaki farkları esas alınarak bu köylerde konuşulan Zazaca ile karşılaştırıp değerlendirmek; Melekan ağzını tanıtıp, bu ağza ait kelimeleri Zazacaya kazandırmak amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Zazaca, Ağız, Melekan, Gaz, Muradan, Mukayese.
Bingöl yöresi Zazaca halk türküleri
Bu çalışma, Bingöl yöresi Zazaca halk türküleri üzerine yapılmıştır. Yöre türküleri derlenerek bir araya getirilmiştir. Türkü kavramının Zazaca karşılığı olan sözcükler üzerinde durulmuştur. Bingöl yöresi Zazaca türküleri, şekil-ahenk açısından analiz edilmiş, işledikleri konuya göre sınıflandırılmışlardır. Yer yer Türkçe ve Zazaca türkülerin özellikleri karşılaştırılmıştır. Bu yörenin türkülerini seslendiren önemli bazı ozan ve türkücüler (deyirbaz, lawıkbêj, stranbêj) tanıtılmıştır. Türküler sözlü edebiyatın bir parçası olup, bir halkın kültürü için önem arz ederler. Ağızdan ağza aktarılarak günümüze ulaşan türkülerin yer yer sözleri değişip, aynı türkünün farklı versiyonları ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmada türkülerin var olan farklı versiyonları da verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkü, Bingöl yöresi, Zazaca, türkücü, sözlü edebiyat, versiyon.
Lerch'in Zazaki derlemelerinin çevrimyazımı ve türlerine göre sözcüklerin tahlili
Zazaki dilinde yazılı bulunan ilk metinler, Rus dilbilimci Peter Lerch tarafından yazılan "Kürdler ve Kuzey İranî Keldaniler Üzerine Araştırmalar'" adlı kitapta bulunan Zazaki derlemelerdir. Lerch'in Kırım Savaşında Ruslara esir düşen Osmanlı askerleriyle yaptığı derleme çalışmaları sayesinde ilk Zazaki metinler yazı diline aktarılmıştır. Yazın dünyasıyla çok geç tanışan Zazaki'nin henüz derli toplu bir yazı diline kavuşmamış olması, çalışmaların çok yeni olması ve geçmiş dönemlerdeki yasakçı anlayış nedeniyle Zazaki'nin Kürdçe'nin bir lehçesi mi yoksa kendi başına bağımsız bir dil mi olduğuna dair taze ve yoğun tartışmalar yaşanmaktadır. Bu çalışmamızda, ilk olması hasebiyle en eski tarihe ait derleme metinlerdeki sözcükler türlerine göre tasnif edilmiş ve Zazaki'deki sözcük dağarcığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Böylelikle İranî dillerden olan Zazaki'nin hem aynı dil ailesi içinde olan Kurmanci ve Farsça gibi dillerle, hem de yakın ilişki içerisinde olduğu Arapça ve Türkçe dilleriyle olan etkileşimi sözcükler üzerinden daha anlaşılır kılınmaya çalışılmıştır. Dillerin doğasının ancak dilin kendisinin otorite olduğunun anlaşılmasıyla anlaşılacağı şüphe götürmez. Bu çalışma, başlı başına otorite olan dilin kendisine yönelmeyi esas alır. Anahtar Sözcükler: Zazaki, Lerch, derlemeler, Kürd, Dımıli
Kürt dilinde sözlükler
Kürtçe "Ferheng," Arapça "Kâmûs," İngilizce "Dictionary" olarak isimlendirilen sözlük; Bir dilin veya dillerin kelime haznesini (sözvarlığını), söyleyiş ve yazılış şekilleriyle veren, kelimenin kökünü esas alarak, bunların başka unsurlarla kurdukları sözleri ve anlamlarını, değişik kullanışlarını gösteren eserlere verilen isimdir. Bu bağlamda tüm dillerde olduğu gibi Kürt dilinde de sözlükler büyük önem taşımaktadır. Kürtçede sözlük çalışması Ehmedê Xanê'nin "Nûbehara Biçûkan" adlı eseri ile başlamıştır. Günümüzde diğer dillerin sözlük alanında yaptıkları çalışmalara paralel olarak Kürtçe sözlük çalışmaları da hızlı bir şekilde gelişip yaygınlaşmıştır. Çok geniş bir alanda ve farklı ülkelerde konuşulan Kürtçede hazırlanan sözlükler, hem farklı alfabelerle hazırlanmış hem de farklı özelliklerde olmuştur. Bu farklılık her ne kadar hazırlanan sözlüklere çeşitlilik katmışsa da hem sözlük hazırlayanlar için hem de o sözlüklere başvuranlar için bir handikap oluşturmuştur. Bu çalışmada, zikredilen handikaplar üzerinde odaklanmadan Kürtçe sözlüklerin tarihsel süreci ele alınıp, tarihi süreç içerisinde meydana çıkarılan sözlükler incelenmiştir. Bu inceleme doğrultusunda özellikle Kürtçe – Kürtçe, Kürtçe – Türkçe, Kürtçe - İngilizce başta olmak üzere, diğer dillerde yapılmış Kürtçe sözlükler Bibliyografya şeklinde tanıtımının yapılması hedeflenmiştir.
Zazaca-Türkçe sözlük, Genç-Bingöl yöresi
Zazaca dil olarak Hint-Avrupa Dil Ailesinin Hint-İranî üst grubunun İranî diller grubuna ait Kuzeybatı İranî bir dildir. Dişilik ve erillik özelliğine sahip olması bakımından diğer birçok İranî dilden farklılık göstermektedir. Diğer İranî diller içerisinde varlığını devam ettirme konusunda çeşitli sıkıntılar yaşayan bir dildir. Bunda Zazacanın diğer İranî dillerin özellikle de Kurmancanın gölgesinde kalması, Zazaca olarak basılan eser sayısının azlığı ve Zazacayı kullanan insanların bu dili konuşmak ve korumak için gereken hassasiyeti göstermemeleri etkili olmuştur. Bu durum Zazacayı adeta yok olmanın eşiğine getirmiştir. Zazacanın düşmüş olduğu bu durumdan kurtulması için yazılacak her eser büyük önem arz etmektedir. Bunun için yapılacak çalışmaların önemlilerinden birisi de sözlük çalışmasıdır. Zazaca-Türkçe Sözlük çalışması bu konuda yeni ve önemli bir alan olarak karşımızda durmaktadır. Zazacanın geleceği adına bu alanda yapılacak çalışmalar çok önemlidir. Fakat bu alanla ilgili çalışmalar aynı zamanda birtakım sorunları da beraberinde getirmektedir. Farklı alfabelerin kullanılması, ağız ve lehçe farklılıkları, yazım farklılıklarının olması bu sorunlardan bazılarıdır. Bu sorunlar standart bir yazı dilinin kullanılmasıyla çözüme kavuşacaktır. Bu çalışma, Zazacanın Bingöl ve Genç temelinde söz varlığını tespit etmek ve kelime kökenlerini belirlemek için alan taraması ve kaynak araştırması yapılarak hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Dil, Zazaca (Dımıllice), Hint-Avruapa, Hint-İran, Erillik, Dişillik, Sözlük, Lehçe, Ağız
Bingöl yöresinde kullanılan Zazaca hayvancılık kavramları
Bingöl, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinde yer almaktadır. Bingöl ili doğal güzellikleri ve yaylaları ile ünlüdür. Nüfusunun çoğunluğu Zazalar'dan oluşmaktadır.Zazalar geçmişten günümüze doğa ile iç içe yaşayagelmişlerdir.Genelde hayvancılık ve tarım ile uğraşmışlardır. Bu nedenle hayvancılık ve tarım maddi ve manevi kültürlerini etkilemiştir ve hayatlarında önemli yer edinmiştir. Özellikle manevi kültürde örf, adet, gelenek ve göreneklerde hayvancılığın iyice yer edindiğini gömek mümkündür. 'Bingöl Yöresinde Kullanılan Zazaca Hayvancılık Kavramları'' adlı çalışmamızdaZazaca hayvan isimleri, hayvancılıkta kullanılan alet ve eşyaların isimleri, çoban, çobanlık ve sürü ile ilgili kavramlar, hayvan barınaklarının isimleri, hayvan hastalıkları, doğum ve ölümleri ile ilgili kavramlar, hayvansal ürünlerin isimleri, avcılık kavramaları, yaylacılık kavramları, hayvancılık ile ilgili terimler, deyimler, atasözleri, fabl örnekleri ve genel anlamda hayvancılık ile ilgili bilgiler ele alınmış ve birçok özgün tespitlerde bulunulmuştur. Bingöl'ün yaylalarında gerçekleştirilen hayvancılık faaliyetlerinde bulunan ve Bingöl'ün çeşitli bölgelerinde hayvancılıkla uğraşan birçok kişiyle birebir yaptığımız görüşmelerin analizini yapıp birçok kelime, kavram, isim, terim ve görsel bilgiler edindik. Çalışma kapsamında birçok sözlük taraması da yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zazaca,Bingöl, Zazaca hayvancılık, Zazaca hayvan isimleri, Zazaca hayvansal ürünler, Zazaca hayvan barınakları, Zazaca fabl.
Modern Zaza hikâyeciliği
Bu çalışmadaki temel amacımız, yüzyıllar boyunca yazı dili ihmal edilmiş Zazacanın, harcanan çok özel gayretlerle nasıl güçlü bir edebiyat diline dönüşeceğini gösterme çabasıdır. Çalışmamızın temel noktasını Zaza hikâyeciliğinin tarihsel serüveni oluşturmaktadır. Zazaca'nın modern anlamda ilk hikâye örnekleri 1970'li yılların sonunda verilmeye başlanmıştır. Malmîsanij tarafından 1979'da Tirej dergisinin ikinci sayısında kaleme alınan Engiştê Kejê (Keje'nin Parmakları) adlı hikâye modern anlamda ilk Zazaca hikâye kabul edilmektedir. Bu eserin yazıldığı tarihten sonra, Türkiye'de 1980 İhtilali'nin etkisiyle oluşan çeşitli baskılar Kürtçenin ve dolayısıyla Zazacanın gelişimini engellemiştir. Bu sebeple Zazaca yayınlanmış ilk hikâye kitabına ancak 2000'lerin başlarında rastlamaktayız. Türkiye'deki demokratikleşme süreci ile birlikte Zazaca yazılmış eser sayısında ve Zaza hikâyeciliği alanında da bir canlanma yaşandığını söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Zazaca, Sanat, Edebiyat, Hikâye, Dergicilik,
Bingöl/Kiğı yöresi masal örnekleri ve tahlili
Bu çalışmadaki amacımız, Kürt edebiyatında önemli bir yere sahip olan ve sözlü kültürün temel taşıyıcılarından biri olan masal türünü ele almaktır. Masallar ele alınırken öncelikli olarak masal kavramının tanımı, tarihsel gelişimi, masallarla ilgili teoriler, masalların genel özellikleri, masal tipleri, masallarda dil, üslûp, zaman, mekân, işlenen tema ve amaç üzerinde bilgiler vermek amaçlanmıştır. Sonraki aşamada ise; masalın Kürt edebiyatındaki önemi ve işlevi tespit edilmeye çalışılmıştır. Kürt edebiyatında masalın yeri ve işlevi hakkında temel tespitler yapıldıktan sonra, Kiğı yöresine ait derlenen bazı masallar Vladimir Propp'un masal değerlendirme yöntemine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Kiğı yöresi, Bingöl'ün tarihi sürecinde önemli bir yere sahiptir. Kiğı yöresinde ait günümüze kadar ulaşabilmiş masallar bu yörenin kültürel zenginliklerini yansıtması bakımından kıymetli bir hazinedir. Çalışmada bu zengin hazineler derlenmiş, daha sonra da çeşitli yönleriyle incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışmada sırasıyla masal anlatıcılardan dinlenen masal örnekleri kaydedilmiş, yazıya geçirilmiş, daha sonra da tahlil edilmiştir. Böylelikle tarihsel süreç açısından birçok medeniyete kucak açmış olan Kiğı'ya ait bu masal örneklerinin geleceğe taşınması sağlanmış, bu alana ilgi duyan okurlara ulaştırılmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Masal, Vladimir Propp'un masal işlevleri, Kürt edebiyatı, Kiğı yöresi, tahlil etmek.
Sa'di Şirâzi'nin Gülüstan'nındaki bazı hikayelere benzeyen kürtçe masallar
Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Masal nedir? Masalın kaynakları, çeşitleri ve bölümleri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde; Şeyh Sa'di-yi Şirazî'nin hayatı eserleri ve özellikle Gülistan adlı eserini telif etme sebebi hakkında bilgi verilmektedir. Üçüncü bölümde ise Gülistan kitabında geçen bazı hikâyeler ile Kürtçe olan bazı masalların zaman, mekan, alan, verilmek istenen mesaj, kahramanları ve hikaye ile masalın son olarak değerlendirmeleri açısından ele alarak bazı örnekler ile benzerlikleri ortaya koyulmuştur. Özetle bu çalışma aynı hassasiyet ve endişelere sahip yüzyıllardır kardeşçe iç içe yaşamış bir birinden çok şey almış ve etkilenmiş Farsça ve Kürtçe hikaye ile masallarının benzerliklerini konu almıştır.
Molla Muhammed Kavarî Dîvânı'nda din ve tasavvuf
Bu çalışma, Zaza Edebiyatı'nın yaşayan şairlerden biri olan Molla Muhammed Kavarî'nin "Dîwanê Muhammedê Kavarî" isimli divanını din ve tasavvuf açısından ele almaktadır. Zazaların İslâm'a olan teveccühleri ve bu yöndeki duyarlılıkları düşünüldüğünde İslâmî motiflerin Zazaca kaleme alınmış eserlere tematik olarak yansıması gayet doğaldır. Kavarî Dîvân'ında da bu tesirler açıkça görülmüştür. Dolayısıyla Kavarî Dîvanı dinî-tasavvufî kavram, kıssa ve motifler yönünden oldukça zengin bir içeriğe sahip olup bu yönüyle muhtelif başlıklar altında açıklamalarla ve divandan verilen örneklerle tahlil edilmiştir. Amaç, Zazaca yazılmış sınırlı sayıdaki divanlardan olması hasebiyle Kavarî Dîvânı'nı, muhteva açısından çalışmamızda anlaşılır kılmak; ayrıca unutulmaya yüz tutmuş Zaza lisanını kollektif hafızada ve anlam dünyamızda tekrar canlanmasına katkı sağlamaktır. Çalışmanın sıhhati için bizzat müellifin kendisinden kaynak kişi olarak yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kavarî, dîvân, din ve tasavvuf, tahlil, İslâm