Birinci Dünya Savaşı'nda Güney Azerbaycan

XX. yüzyılın başında İran'ın taksimini içeren "1907 İngiliz-Rus Antlaşması" ile Güney Azerbaycan, Rus nüfuz bölgesi ilan edildi. Bu tarihten sonra Ruslar, siyasi, askeri ve iktisadi yönden bölgedeki faaliyetlerini artırdılar. Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması ile birlikte de İran Hükümeti tarafsızlığını ilan etmesine rağmen bölge Ruslar tarafından işgal edilmeye başlandı. İşgal sırasında Rusların bölgedeki en büyük destekçileri Ermeniler ve Nesturiler oldu. Ermeni ve Nesturilere silah ve para yardımı yapan Ruslar, bölgedeki bilhassa Osmanlı yanlısı Müslüman halk üzerinde baskı kurup, Osmanlı-İran sınırına yakın bölgelerde bazı Kürt aşiretlerini kullanarak asayiş problemlerine sebep oldular. Osmanlı Devleti, Rusların bu faaliyetlerine son vermek üzere harekete geçti. İlk etapta Cihad-ı Ekber ilan ederek bölgedeki Müslüman halkı Ruslara karşı savaşa davet eden Osmanlı Devleti, daha sonra bölgeye müfrezeler sevk etti. Bolşevik İhtilali'ne kadar bölgede Osmanlılar ile Ruslar arasında devam eden bu mücadele, Bolşevik İhtilali ile son buldu. Rusların İhtilal ile bölgeden çekilmesi ile ortaya çıkan otorite boşluğundan istifade etmek isteyen İngilizler, Ermeniler ve Nesturiler bölgeye hâkim olmaya çalıştılar. Bölgedeki İngiliz, Ermeni ve Nesturi faaliyetlerine set çekmek isteyen Osmanlı Devleti, tekrar bölgeye müfrezeler göndermek zorunda kaldı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasına kadar devam eden bu mücadele, mütarekenin imzalanmasıyla son buldu. Anahtar kelimeler, İran Hükümeti, Güney Azerbaycan, Ruslar, Osmanlı Devleti, Ermeni ve Nesturiler, Kürt aşiretler