Böbrek nakilli çocukların renal osteodistrofi açısından değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamızda böbrek nakilli çocuk hastaların renal osteodistrofi açısından değerlendirilmesi, diyaliz alan çocuk hastalar ile karşılaştırılarak renal transplantasyonun kemik mineral hastalığı üzerine olan etkilerinin gösterilmesi, osteoprotegerin ve fibroblast büyüme faktörü 23 ile renal osteodistrofi ilişkisinin incelenerek renal osteodistrofi tanısında ve izleminde uygun belirtecin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu çalışma İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Nefroloji Bilim Dalı'nda 2019-2020 yılları arasında, 0-18 yaş arası, kronik böbrek hastalığı tanısı ile izlenen ve diyaliz tedavisi alan hastalar ile böbrek nakli olan, nakil üzerinden en az 6 ay geçmiş olan çocuk hastalarda yürütülmüştür. 31 böbrek nakilli hasta ile 25 diyaliz tedavisi alan hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların antropometrik ölçümleri, parathormon, alkalen fosfataz, kalsiyum, fosfor, 25-hidroksi D vitamini, kan gazı parametreleri, hemoglobin, lipit profili, vitamin düzeyleri, kemik mineral yoğunluk ölçümü değerleri ve ekokardiyografi, göz muayenesi, tansiyon ölçümü verileri dosyadan kaydedilmiştir. Hastalarda fibroblast büyüme faktörü 23 ve osteoprotegerin serum düzeyleri bakılmıştır. Serum düzeyleri Sandviç ELISA prensibine dayanan Elabscience marka (Texas, USA, katalog no: E-EL-H1116) ticari kitler ile ölçülmüştür. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotların yanı sıra verilerin dağılımı Shapiro-Wilk Testi ile değerlendirilmiştir. Niceliksel verilerin normal dağılım göstermeyen üç ve üzeri grubun karşılaştırmasında Kruskall-Wallis testi, normal dağılım gösteren gruplarında ise ANOVA testi; normal dağılım göstermeyen iki grup karşılaştırmasında Mann-Whitney U Testi, normal dağılım gösteren iki grup karşılaştırmalarında ise Student t testi kullanılmıştır. Niceliksel verilerin arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Spearman's korelasyon analizi ve niteliksel verilerin arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Chi-square kullanılmıştır. Hastalar; diyaliz alma durumuna, primer renal hastalık tipine, hastalık başlangıç yaşına göre gruplara ayrılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca böbrek nakilli hastalar rejeksiyon varlığına göre, diyaliz alan hastalar diyaliz modalitesine göre alt gruplara ayrılarak tekrar değerlendirilmiştir. Bulgular: Böbrek nakilli ve diyaliz alan hasta gruplarındaki olguların ortalama yaşı sırasıyla 14,16±3,93 ve 12,81±5,17 yıl olarak saptanmıştır. Olguların, %44,6'sı (n=25) kız iken, %55,4'ü (n=31) erkekti. Diyaliz alan hastaların %96'sının PTH değeri yüksekken, diyaliz almayan böbrek nakilli hastaların %54,8'inin PTH değeri yüksek saptanmıştır. Diyaliz alan grubun boy SDS, vücut ağırlık SDS ve VKİ SDS değerinin almayan gruba göre düşük olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (sırasıyla p=0,001;p<0,01; p=0,001;p<0,01ve p=0,022;p<0,05). Hastaların %58,9'unun boy SDS değeri -2 ve altında olup bu hastaların %66,6'sının 25-OH D vitamini eksikliği, %9,1'inin folat eksiliği, %27,3'ünün vitamin B12 eksiliği saptanmıştır. Hastaların %17'sinin osteoporozu olduğu, %27,7'sinin osteopenisi olduğu gösterilmiştir. Alkalen fosfataz değeri ile kemik mineral yoğunluğu ölçümü BMD değeri arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuşken (r=-,525, p<0,01), hem BMD hem de Z skoru ile PTH arasında korelasyon saptanmamıştır. Diyaliz alan grubun kemik mineral yoğunluğu BMD değerinin almayan gruba göre düşük olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,025; p<0,05). Glomeruler filtrasyon hızı ile parathormon değeri arasında negatif ilişki bulunmaktadır (r=-,373, p<0,01). FGF-23 değeri ile GFH, PTH, ALP, fosfor, osteoprotegerin düzeyi arasında ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Diyaliz alan grupta osteoprotegerin ile kemik mineral yoğunluğu ölçümü BMD değeri ve boy SDS değeri arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur (r=,518, p<0,05 ve r=,599, p<0,01). Sonuç: Böbrek nakilli hastalarda renal osteodistrofi bulgularının nispeten iyileşmiş olması, renal transplantasyonun erken dönemde yapılmasının kemik mineral hastalığı için koruyucu rolunu göstermiştir. Osteoprotegerin düzeylerinin BMD değeri ve boy SDS değeri ile pozitif korelasyonu, OPG'nin osteoporozdan koruyucu etkisini düşündürmektedir. Renal osteodistrofi izleminde hassas belirteçlerin belirlenmesi, bu göstergelerin hastanın takibinde ve tedaviye yanıtının izleminde kullanılması için ek çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar kelimeler: Pediatrik böbrek nakli, renal osteodistrofi, osteoprotegerin, fibroblast büyüme faktörü 23