Bozkurt, Yeni Bozkurt, Çınaraltı ve Doğu dergilerine göre 1939-1950 yılları arası Türkiye ile Türk dünyası arasında kültür birliği sağlamaya yönelik çabalar

1938 yılında Türk topluluklarının Ruslar tarafından Latin esaslı alfabeden Kiril alfabesine geçirilmesiyle yaşanan dilde birliğin bozulması ardından II. Dünya savaşı patlak vermiş ve Türkistan coğrafyasının özgürleşip Türkiye ile birleşmesi hayali Türk aydınları tarafından gündeme taşınmıştır. Fakat bu hayal Sovyetlerin savaşta galip gelmesi ile yerini siyasal birlik yerine kültürel anlamda birlikteliğin sağlanmasına bırakmış, kültürel anlamda Türk dünyasını birleştirmenin yolları ve yöntemleri konuşulmaya başlanmıştır. Türkiye'nin bu iki etken karşısında Türkistan'a yönelik siyaseti Bozkurt, Yeni Bozkurt, Çınaraltı ve Doğu Dergilerine göre incelenmiş olup Türkistan ve Türkiye arasında kurulmaya çalışılan kültürde birlik ideali için hangi yöntem ve politikaların izlenmesi gerektiği dönemin aydınları referans alınarak aktarılmıştır. Türk dünyasında sağlanacak olan herhangi bir birliği ülke tehdidi olarak gören siyasi ve aydın gruplar bulunsa da çalışma kapmasındaki dergilerde yazarlık yapan ve birleştirici fikre sahip aydınlar bunun bir tehdit olmadığını, tam tersi Türk Dünyası ile kültürel anlamda dahi birleşmenin Türkiye'ye kuvvet kazandıracağını savunmuşlardır. Bu bağlamda Türkiye- Türkistan arasında sağlanması planlanan kültür birliği için ilk olarak dil birliğinin yeniden tesisi savunulmuş, bu konuda atılması gereken en önemli adımın dilde ve yazıda ortak bir paydada buluşulması gerektiği açıkça belirtilmiştir. Dil birliğinin sağlanması öncelik olarak görülse de toplumun Türk dünyasındaki kültürel bağını kuvvetlendirmek ve Türk milli bilincini özellikle eğitimle tesis etmek kültür birliğinin sağlam ve sürdürülebilir olması açısından oldukça önemli görülmüştür. Türk milletinin her alanda kuvvetlenmesi Türk milli bilinci ile mümkün görülmüş, sağlanacak olan Türk kültür birliğinin de ancak bu şekilde sarsılmaz hale geleceği konusunda ortak kanaate ulaşılmıştır. Kültür birlikteliğinin tesisi yolunda dönemin tek bağımsız Türk cumhuriyeti olan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin dünya siyasetinde hatırı sayılır bir mevkiye gelmesi gerektiği ve bu şekilde diğer Türk topluluklarına örnek ve model olması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak Türkiye- Türkistan arasındaki kültür birliği için, 1938 yılında kesilen dilde birlikteliğin daha sağlam bir zemine oturtularak yeniden tesisi hedeflenmiş bu hedef de milli bilincin ve yüksek ahlaki değerlerin sarsılmaz hale getirilmesi ile mümkün görülmüştür. Türkiye ve Türkistan arasında siyasi birlik hayalinin ise gerçekleşemeyecek bir ideal olarak Türk milletinin sinesinde kalması ve daima yaşaması gerektiği vurgulanmış, milli bilincin ancak bu şekilde sürdürülebileceği kanaatine varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dil Birliği, Kültür Birliği, Türkistan, Türk Dünyası, Milli Bilinç.