Burcî Memlük Sultanlarının kutsal beldelere hizmetleri (784-923/1382-1517)

Bu araştırmada Burcî Memlük sultanlarının Mekke, Medine ve Kudüs'e yapmış oldukları hizmetler incelenmiştir. Araştırma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Mekke, Medine ve Kudüs'ün Müslümanlar için önemi ve buralara verilen önemin sebeplerinden, ayrıca devletlerin Mekke ve Medine'yi ifade eden Haremeyn'e ve onların üçüncüsü olarak kabul edilen Kudüs'e hizmet etmesinin öneminden bahsedilmiştir. Mukaddes kabul edilen bu bölgelere hizmet etmenin diplomasiye etkisine de değinilmiştir. Ayrıca giriş kısmında Memlük Devleti tarihini ana hatlarıyla sunulmuştur. Birinci bölümde sultanların söz konusu bölgelerin halkına çeşitli alanlarda sundukları hizmetler, ihsan ve ikramlar, ikinci bölümde hacıların ihtiyaçlarını gidermek ve ibadetlerini rahatlıkla yerine getirmelerini sağlamak amacıyla yapılan hizmetler ve üçüncü bölümde mescitlere yönelik hizmetler incelenmiştir. Sultanların hizmetlerine emîrlerin ve şerîflerin hizmetleri de dahil edilmiştir. Gerekli görülen yerlerde Bahrî Memlük sultanlarının hizmetleri de zikredilmiştir. Araştırma sırasında dönemin kaynak eserleri ve araştırmalardan faydalanılmıştır. Elde edilen bilgiler karşılaştırılarak tasnif edilmiş, böylece bir olay örgüsü kurulmaya çalışılmıştır. Bu durum her zaman mümkün olmamıştır ve bilgiler örneklendirme biçiminde olay örgüsünden bağımsız kronolojik sırayla sunulmuştur.Yapılan hizmetler arasında mahmil ve kisve gönderme, halka tahıl ve para dağıtma, Mekke şerîfine hil'at ve hediyeler gönderme, şehrin iç ve dış güvenliğini sağlama, su ihtiyacını giderme, hacıların yol güvenliğini ve her türlü ihtiyacını karşılama, şehirlerde halkın yararına yapılar inşa ettirme, mescitlerin tamir, ıslah ve tezyinlerini yaptırma, mahfil ve minber hediye etme, özellikle doğal afetlerden sonra şehrin imarını ve halkın sükûnetini sağlama gibi faaliyetler yer almaktadır. Neticede Memlük Devleti'nin sultanlarının her dönemde kutsal beldelere hizmet ettiği tespit edilmiştir. Hizmetlerin içeriği ve oranı değişiklik göstermiştir. Fakat devletin ekonomik ve siyasî durumunun kötüye gittiği dönemlerde bile hizmetten geri durulmamıştır. Yol güvenliğinden korkularak hac kervanı çıkarılamadığı zamanlarda bile Memlük sultanının bölgedeki hâkimiyetini simgeleyen mahmil Mekke'ye gönderilmiştir.