Büyüme ve sağlık arasındaki ilişkinin PVAR yöntemi ile analizi: İnsani kalkınma endeksi sınıflandırmasına göre

Sağlık belirleyicileri olarak ele alınan İnsani Kalkınma Endeksi (HDI), Kişi Başına Düşen Gelir İçindeki Kişi Başına Düşen Sağlık Harcamalarının Oranı (HPR), İşgücüne Katılım Oranı (LFP) ve Aşılama Oranı (IMN) ile Büyüme Oranları (GRW) arasındaki ilişkilerinin 2000-2019 yıllarını kapsayan bu çalışmada Panel VAR yöntemi kullanılmıştır. HDI'ye göre dört gruba ayrılmış ülkelerin ilk olarak varyans ayrıştırma sonuçları incelenmiştir. GRW'nin varyans ayrıştırma sonuçlarına göre Düşük HDI (L_HDI) ve Yüksek HDI (H_HDI) grubu ülkelerde en etkili değişken olarak IMN sonucuna ulaşılırken Orta HDI (M_HDI) grubu ülkelerde HPR, Çok Yüksek HDI (VH_HDI) grubu ülkelerde ise HDI değişkeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine aynı şekilde HPR'nin varyans ayrıştırma sonuçları incelendiğinde her dört grupta da en etkili değişkenin GRW olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Etki-Tepki analizi sonuçlarına bakıldığında GRW'nin HPR'ye yanıtı M_HDI grubu ülkeler için sönümleninceye kadar pozitif bir tepki tespit edilirken M_HDI grubu ülkeler için negatif bir tepki tespit edilmiştir. HPR'nin IMN'ye yanıtının analizinde ise VH_HDI grubu ülkeler hariç diğer üç grupta negatif bir tepki tespit edilirken VH_HDI grubu ülkelerde pozitif bir tepki tespit edilmiştir. Son olarak yapılan eşbütünleşme testine göre kurulan Hata Düzeltme Modeli (VECM) sonuçlarında her dört grupta da diğer değişkenlerde meydana gelen şokların GRW'yi dengeye getirmesinin yaklaşık 1,5 ile 2 yıl arasında sürdüğü ve sonunda tüm grupların dengeye geldiği hesaplanmıştır.