Çeşitli arazi değerlendirme yöntemlerinin arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılma olanakları

138 ÖZET Bu çalışmada halen arazi toplulaştırma çalışması yürütülen iki köyde dört farklı arazi değerlendirme yöntemi kullanılarak bu yöntemin arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılma olanakları araştırılmıştır. Bu amaçla biri Malatya-Yeşilyurt-Çayırköy, diğeri Şanlıurfa-Merkez-Güzelköy olmak üzere farklı ekolojik ve sosyo-ekonomik koşullara sahip bölgede iki araştırma alam seçilerek araştırma yürütülmüştür. Araştırma alanlarından Çayırköy'ün detaylı toprak etüd ve haritalama raporu bulunmadığından öncelikle bu alanın 1:5000 ölçekli detaylı toprak harita ve raporu hazırlanmıştır. Araştırma alanında detaylı toprak etüd ve haritalama çalışması sonucu 5 fizyografik ünite üzerinde 9 farklı seri saptanmıştır. Araştırma alanı arid iklim koşullarının etkisi altındadır. Bu nedenle toprak oluşumu bundan önemli derecede etkilenmiştir. En önemli toprak oluşum olayı yetersiz yağışlardan dolayı kirecin profilden yıkanarak uzaklaşamaması ve alt katmanlarda birikerek calcic horizon oluşmasıdır. Bunun yanısıra pethrocalcic horizon oluşumu da gözlenmiştir. Araştırma alanındaki tüm seriler ochric epipedona sahiptir. Bunun yanısıra dört seride cambic horizon, üç seride calcic horizon, iki seride ise ise yüzeyden 1 metre içerde petrocalcic horizon saptanmıştır. Toprak taksonomisine göre bu serilerin iki tanesi Entisol, diğerleri ise Aridisol olarak sınıflandırılmıştır. FAO/ UNESCO sistemine göre ise bir seri Fluvisol, bir seri Regosol diğer seriler ise Xerosol olarak sınıflandırılmıştır. Araştırma alanlarının derecelendirilmesi amacıyla halen ülkemizde değişik kamu kurum ve kuruluşları tarafından çeşitli amaçlarla kullanılan dört farklı arazi değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Bunlar; 1- Tarım Reformu Derecelendirme Yöntemi (TRDY) 2- Köy Hizmetleri Derecelendirme Yöntemi (KHDY) 3- Arazi Yetenek Sınıflaması (AKK) 4- Şenol Arazi Derecelendirme Yöntemi (ŞADY)139 Tarım Reformu Derecelendirme Yöntemi ve Arazi Yetenek Sınıflaması başta arazi toplulaştırma çalışmaları olmak üzere kamulaştırma, dağıtım ve arazi kullanım planlaması gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Köy Hizmetleri Derecelendirme yöntemi, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tartından sadece arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılmaktadır. Şenol arazi derecelendirme yöntemi ise henüz toplulaştırma çalışmalarında kulanılmamakla beraber uzun zamandan beri arazi kullanım planlaması çalışmalarında etkili olarak kullanılmaktadır. İlk üç yöntem esas olarak birer Storie arazi derecelendirme yöntemi olup her üç yöntemde de Storie toprak endeksi (TE) esas alınmaktadır. Tarım Reformu Derecelendirme Yönteminde toprak endeksinin yanısıra rayiç bedel (alım-satım) değeri (RB), Köy Hizmetleri Derecelendirme Yönteminde ise konum endeksi (KE) ve verimlilik endeksi (VE) dikkate alınmaktadır. Arazi yetenek sınıflaması ise tamamen Storie endeksinin gruplandırılmasıdır. Şenol Arazi Derecelendirme Yöntemi ise diğer yöntemlerden tamamen farklı olup arazilerin, arazi kullanım türlerine fiziksel ve ekonomik olarak uygunluğunun parsel düzeyinde belirlenmesini esas alan niceliksel bir arazi değerlendirme yöntemidir. Arazi değerlendirme yöntemlerinin parsel dereceleme sonuçları birbirleri ile karşılaştırıldığında TRDY, KHDY ve AKK yöntemlerinin değerlendirmede arazi kullanım türlerini dikkate almamaları nedeniyle, kullanım türlerine uygunlukları benzer olan parsellerin farklı olarak değerlendirildiği gözlenmiştir. Ayrıca ŞADY yöntemi dışındaki yöntemlerde parselin konumu, şekli ve büyüklüğünün etkili olmadığı saptanmıştır. Bu nedenle TRDY, KHDY ve AKK yöntemlerinin yeniden gözden geçirilmesi ve arazi derecelendirme çalışmalarında arazi kullanım türlerinin mutlaka dikkate alınması gerekmektedir. Bunun yanısıra kârlılık endeksi, parsel konumu, şekli ve büyüklüğünün derecelendirmede hangi oranda etkili olacağı konusunda araştırmalara gereksinim bulunmaktadır.