Cevizde dal açısı ile yönünün meyve verim ve kalitesi üzerine etkilerinin belirlenmesi

Bu doktora tezi çalışması, Kahramanmaraş ili Pazarcık ilçesinin ekolojik koşullarında (ılıman kışlar, sıcak yazlar ve yeterli ışık yoğunluğu) yürütülen iki yıllık (2022 ve 2024) bir araştırma kapsamında, Chandler ve Fernette ceviz çeşitlerinde dal açısı (dar: 45°–60°, dik: 80°–90°, geniş: 110°–120°) ve dal yönü (batı, doğu, güney, kuzey) faktörlerinin fenolojik gelişim, pomolojik özellikler, verim bileşenleri, verim etkinliği ve biyokimyasal içerik üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışma, üç yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Tukey HSD testi kullanılarak istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, dal açısının meyve kalitesi ve verim parametreleri üzerinde baskın etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Dar açılı dallar iç ağırlık (Chandler: 6.33 g, Fernette: 6.10 g), kabuklu ağırlık (Chandler: 13.39 g, Fernette: 13.13 g) ve meyve sayısı (Chandler: 390.40 adet, Fernette: 125.77 adet) bakımından üstünlük gösterirken; geniş açılı dallar randıman (Chandler: 47.59 %, Fernette: 47.40 %), ham yağ oranı (Fernette: 54.30 %) ve linoleik asit içeriği (Fernette: 60.99 %) açısından avantajlı bulunmuştur. Dik açılı dallar meyve tutumu ve verim etkinliğinde belirgin dezavantaj sergilemiştir. Dal yönü etkisi daha sınırlı kalmış; kuzey yönü meyve sayısı ve palmitik asit oranı bakımından, güney yönü stearik asit oranı bakımından olumlu etkiler yaratmıştır. Yıl etkisi, 2024 sezonunun daha yüksek sıcaklık toplamı nedeniyle birçok parametrede olumlu yönde kendini göstermiştir. Fernette çeşidi fenolojik olarak Chandler'a göre 3–5 gün daha geç gelişim sergileyerek don riskine karşı avantaj sağlamıştır. Biyokimyasal profilde yüksek PUFA oranı (%73–77) her iki çeşitte de besinsel değer açısından kaliteyi teyit etmiştir. Sonuç olarak, dal açısı ve yöney optimizasyonunun verim ve kaliteyi artırabileceği gösterilmiş olup, Chandler için dar açılı, Fernette için geniş açılı terbiye sistemleri önerilmektedir. Gelecek çalışmaların farklı ekolojilerde uzun vadeli gözlemlerle hormonal ve moleküler analizleri içermesi gerekmektedir.