Çevrimiçi öğrenme ortamlarında sosyal buradalığa ilişkin akademisyen ve öğrenci görüşlerinin incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın genel amacı, araştırma kapsamındaki akademisyenlerin ve öğrencilerin çevrimiçi sosyal buradalığa ilişkin görüş ve deneyimlerini ortaya çıka-rarak, çevrimiçi derslerin tasarımında ve uygulanması sırasında soyal buradalık kav-ramının göz önünde bulundurulup bulundurulmadığını anlamaya çalışarak uzaktan eğitim sisteminin daha nitelikli bir şekilde uygulanması için nasıl önlemler alınması gerektiğini tespit etmektir. Ayrıca, uzaktan ve çevrimiçi eğitim sisteminin kalitesi de sorgulanmaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda, Türk Yükseköğretim sistemi içerisinde üniversitelerde öğretim elemanlarının uzaktan eğitim yöntemiyle yürütecekleri dersleri tasarlarken sosyal buradalık oluşturma amacıyla nasıl bir ders tasarımı oluşturması gerektiğinin ortaya çıkarılması bu araştırmanın temel amacıdır. Yöntem: Bu araştırma nitel bir çalışma olup durum çalışması olarak desenlen-miştir. Durum çalışması deseni, nicel ölçümlerle tam olarak yakalanamayan sosyal buradalık kavramının kapsamlı bir şekilde incelenmesine olanak sağlamıştır. Çalışma 2022-2023 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde yürütülmüş olup, çalışma grubunu ise Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğtim Fakültesinde aktif olarak çalışan 11 öğretim elemanı ve aynı fakültede öğrenim gören 101 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanarak içerik analiziyle çözümlenerek kod, kategori ve temalar oluşturulmuştur. Bulgular: Araştırmanın bulgularına göre öğretim elemanlarının çoğu çevrimiçi derslerde çeşitli yöntem ve teknikler kullanarak sosyal bulunuşluk yaratmaya çalıştık-larını belirtmişlerdir. Ancak derslerde yaşanan teknik ve sistemsel aksaklıklardan, sınıf mevcutlarının kala-balık olmasından, öğrencilerin motivasyon eksikliğinden ve öğretim elemanlarının çevrimiçi derslerin tasarımına ilişkin yeterli bilgi ve donanıma sahip olmamalarından ötürü derslerini sosyal buradalık yaratma adına yapılandırma konusunda zaman zaman zorluk çektiklerini belirtmişlerdir.Öğrencilerden elde edilen bulgular göz önünde bu-lundurulduğunda öğretim elemanlarının tek düze ders anlatımından çok öğrencileri ders içerisinde aktif tutacak, birbirleriyle etkileşime geçirecek, eğlenceli ve interaktif derslerin onları çevrimiçi derslere karşı daha fazla motive edeceği konusunda hem fikir olduklarını vurgulamışlardır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonuçlarına göre, uzaktan ve çevrimiçi ders ve-recek öğretim elemanlarının derslerini yapılandırırken sosyal buradalık yaratma konu-sunda birçok kavramı yerine getirmeye çalıştığı görülmektedir. Ancak derslerin daha interaktif hale gelmesi adına, öğrenci ve öğretim elemanlarının ses ve görüntülerini ders esnasında mutlaka açık tutmaları gerektiği, öğrencilerden beklenilen sorumluluk-ların ve davranışların dönem başlarında yazılı olarak açık ve net ifadelerle belirtilmesi gerektiği, öğretim elamanı ve öğrenciler arasında iletişimsel sorunların ortadan kalk-ması ve öğretim elemanlarının daha ulaşılabilir olması gerektiği, öğrenciye verilen ödev veya çalışmaların daha fazla işbirliği içeren çalışmalar olması gerektiği böylelik-le öğrencilerin kendilerini yüz yüze sınıf ortamındaymış gibi rahat hissedebilecekleri ve bu durumun öğrencilerin çevrimiçi derslere olan ilgi ve motivasyonunu arttıracağı sonucuna varılmıştır. Bu araştırma doğrultusunda yapılacak diğer çalışmalarda nicel verilerden yararlanılarak daha kapsamlı bir çalışma gerçekleştirilebilir. Anahtar kelimeler: yükseköğretim, çevrimiçi öğrenme, uzaktan öğrenme, sorgulama topluluğu modeli, sosyal buradalık