Çoban Çantası (Capsella bursa-pastoris) bitkisinin farklı ekstrakt içerikleri, toplam antioksidan kapasite, antidiyabetik ve antimikrobiyal aktivitelerinin belirlenmesi

Son zamanlarda bitkiler sadece hastalıkları iyileştirme amaçlı değil aynı zamanda boya, beslenme, baharat, tarım ve eczacılık alanlarında da sıkça kullanılmaktadır. Özellikle bitkilerin farklı kullanım amaçlarının araştırılması çok önemlidir. Bu çalışmada tıbbi ve aromatik bir bitki olan Çoban çantası (Capsella bursa-pastoris) bitkisinin iki farklı ilde (Kırşehir ve Balıkesir) doğal ortamlarda yetişmiş toprak üstü kısımları kullanıldı. Bitki ekstraktlarının alınmasında saf su, etanol ve aseton çözücüleri kullanıldı. Bu çalışmada bitkinin GC- MS (gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi) analizleri, antioksidan (Total fenolik ve flavonoid miktarları, DPPH• ile ABTS•+ radikalleri giderim güçleri), antidiyabetik (α-amilaz enzim inhibisyonu) ve antimikrobiyal (agar kuyucuk difüzyon yöntemi) aktiviteleri belirlenmesi amaçlandı. GC-MS (gaz kromatografisi ile kütle spektrometrisi) analizleri katı faz mikro ekstraksiyonu (SPME) yöntemi kullanılarak belirlendi. Kırşehir ilindeki bitki örneğinde 54 adet, Balıkesir örneğinde 38 adet biyoaktif maddelerin varlığı tespit edildi. Bu tespit edilen maddelerin farklı kullanım alanlarına sahip oldukları belirlendi. Bitki ekstrakt örneklerinin antioksidan aktivitelerinin belirlenmesinde, ilk önce total fenolik madde miktar analizleri gerçekleştirildi. Bu amaçla standart Gallik asit maddesinden yararlanıldı. Numunelerdeki total fenolik madde miktarı en fazla etil alkol ekstraktlarında ve Balıkesir bitki numunesinde olduğu tespit edildi (58.67±1.45 mg GAE/g ekstrakt). Total flavonoid madde miktarlarının belirlenmesinde, standart Kuersetin maddesi kullanıldı. Total flavonoid madde miktarı sonuçlarına bakıldığında yine Balıkesir bitki numunesinin etanol ekstraktının yüksek miktarlarda (81.56±1.35 mg QE/g ekstrakt) olduğu tespit edildi. İki farklı radikal (DPPH• ile ABTS•+) kullanılarak bu bitki ekstraktlarının radikal inhibisyonları ölçüldü. Standart madde olarak Askorbik asit kullanıldı. Ayrıca tüm numunelerin % inhibisyon değerlerine ilaveten IC50 (inhibitör konsantrasyonları) belirlendi. Sonuçlar her iki şekilde gösterildi. En yüksek DPPH• radikali inhibisyonu Balıkesir etanol ekstraktında (IC50 0.083 µg/mL) olarak tespit edildi. ABTS•+ radikali inhibisyonunun en yüksek olduğu numune Balıkesir ili su ekstraktında gözlendi (0.120 µg/mL). Sonuçlar standart Askorbik asit ile karşılaştırıldı. Bu bitkinin antioksidan aktivitesi sonucunda Balıkesir ilinde toplanan bitki numunesinin Kırşehir ilinde toplanan numuneye göre daha fazla olduğu sonucuna varıldı. Ayrıca bu bitkinin antidiyabetik aktivitesi araştırıldı ve bu amaçla α-amilaz enzim inhibisyonları incelendi. Standart madde olarak Akarboz kullanıldı. En yüksek enzim inhibisyonunun Kırşehir ili su ekstraktında (IC50 0.889 µg/mL) olduğu belirlendi. Bitki ekstrakt numunelerinin antimikrobiyal analizleri de gerçekleştirildi. Özellikle her iki ilin su ekstraksiyonu numunelerinde antimikrobiyal aktivite belirlenmedi. Ancak etanol ve aseton çözücülerinin kullanıldığı ekstraktlarda antimikrobiyal aktivite ölçüldü. Yine en yüksek antimikrobiyal aktivite Kırşehir ili etanol ekstraktında ölçüldü. Özellikle P. Aeruginosa ve C. tropicalis mikroorganizmalarına karşı 20 ve 25 mm inhibisyon zonları oluşturdukları belirlendi. Sonuç olarak, çoban çantası bitkisinin yapısındaki biyoaktif maddelerin varlığı bu bitkiyi biyolojik aktiviteler açısından güçlü olmasını sağlamaktadır. Ancak bitkinin yetiştiği ortam ve ekstraksiyon şartlarının da çok önemli olduğu sonucuna varıldı. Bu bitkinin farklı ekstraktlarının farklı amaçlarla kullanılabileceği tespit edildi. Ayrıca bitkinin antioksidan, antidiyabetik ve antimikrobiyal amaçlı kullanımının faydalı olacağı kanaatindeyiz. Şubat 2025, xiii+63 Sayfa. Anahtar Kelimeler: Çoban çantası (Capsella bursa-pastoris), GC-MS, Antioksidan, Antidiyabetik, Antimikrobiyal