Azerice ve Farsça arasında düzenek değiştirme: Toplumdilbilimsel ve yapısal özellikler

Bu çalışma, İran'ın Tebriz şehrinde ikidilli konuşucular tarafından Azerice ve Farsça arasında meydana gelen ve bir dil etkileşimi olgusu olan düzenek değişimine (İng. codeswitching) ışık tutmaya çalışan bir girişimdir. Bu amaçla çalışmada iki grup veri toplanmıştır. İlk grupta, bakkal, kuyumcu, yedek parçacı, kuaför, üniversite kampüsü, taksi, vb. gibi çeşitli durumlarda ve yerlerde dokuz saatlik doğal dil verisinin kaydedilmesiyle oluşturulan veri bulunmaktadır. İkinci veri grubunda ise, bir internet sitesi tarafından İran'ın Tebriz kenti yetkilileriyle gerçekleştirilmiş yedi televizyon röportajı bulunmaktadır. Kaydedilen veriler el ile olarak çeviriyazıya aktarılmış ve kodlanmıştır. Verilerin çözümlenmesi ise yapısal ve toplumdilbilimsel olarak iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Yapısal analizde, Myers-Scotton'un (1993a, 1993c) Matrix Language Frame Modeli ve Myers-Scotton'ın ve Jakes'ın (2000) 4M Modeli kullanılmıştır. Verilerin toplumdilbilimsel analizi için ise Myers-Scotton'un (1993c) Markedness Modeli kullanılmıştır. Araştırmada düzenek değişiminin TV röportajlarında, doğal gerçekleşen konuşmalardan çok daha sık meydana geldiği bulgulanmıştır. Toplumdilbilimsel çözümleme ise televizyon röportajlarında düzenek değiştirmenin belirtisiz (İng. unmarked) olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, doğal gerçekleşen konuşmalarda kurum adları gibi özel ad içeren ad tümcelerinin belirtisiz düzenek değiştirme görünümüne sahip olduğu bulgulanmıştır. Temel Dil (Matrix Language) ve Yerleşik Dil (Embedded Language) unsurlarına sahip tüm bileşenlere bakıldığında, Azericenin biçim-sözdizimsel çerçeveyi sağlayan dil, Farsçanın ise yerleşik dil olduğu görülmüştür. Düzenek değiştirme içeren tümcelere bakıldığında, Farsça adların her iki veri grubunda da en yüksek tekrarlanma sayısına sahip olduğu bulgulanmıştır. Çalışmada, diğer en yüksek tekrara sahip olan sözcük türünün ise sıfatlar olduğu görülmüştür. Farsça sözcüklerin Azerice ekler ile çekimlenme sıklığına bakıldığında, doğal gerçekleşen konuşmalarda Azerice iyelik eklerinin diğer eklerinden daha sık kullanıldığı görülmüştür. Televizyon röportajı verisinde, Azerice kişi belirteçleri diğer Azerice eklernden daha sık gerçekleştiği ve Azeri araç belirteçlerinin diğer eklerden daha az kullanıldığı bulgulanmıştır.