Coğrafya ders kitaplarındaki analojilerin ve metaforların analizi

Bu araştırma ortaöğretim düzeyindeki coğrafya ders kitaplarında kullanılan analoji ve metaforları belirlemek ve analiz etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel yaklaşıma dayalı olarak gerçekleştirilen bu araştırmada yöntem olarak, araştırmanın amacına uygun şekilde ders kitaplarının detaylı incelenmesine olanak sağlayan doküman analizi yöntemi seçilmiştir. Yöntem belirlendikten sonra analoji ve metaforlarla ilgili gerekli literatür taraması yapılmış ve verilerin analizinde kullanılacak olan sınıflandırma kriterleri oluşturulmuştur. Araştırma sürecinde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanan ve ortaöğretim kurumlarında okutulmakta olan 9. 10. 11. ve 12. sınıf coğrafya ders kitapları incelenmiş, tespit edilen analoji ve metaforlar hem araştırmacı hem de alan uzmanı tarafından ayrı ayrı sınıflandırılmıştır. Daha sonra ayrı sınıflamaya tabi tutulanlarla ilgili üzerinde görüş birliğine varılması amacıyla tartışılmıştır ve veriler analiz edilerek raporlaştırılmıştır.Ders kitaplarında tespit edilen analojilerin analizi ve gruplandırılmasında kullanılacak olan sınıflandırma sistemi, ayrıntılı bir literatür taraması sonucunda oluşturulmuş ve analojiler; "İlişkilerine", "Sunum formatına", "Durumuna", "Görevine", "Zenginlik düzeylerine" göre ve "Kişisel Analojiler" şeklinde sınıflandırılmıştır. Metaforlar ise ders kitaplarında sınıf seviyelerine dağılımları açısından incelenmiş, herhangi bir sınıflandırmaya tabi tutulmamıştır.Araştırma sonucunda analojilerin ilişki açısından fonksiyonel, sunum formatı açısından sözel, durumuna göre somut-soyut, görevine göre aktifleştirici ve zenginlik düzeylerine göre de basit ağırlıkta olduğu tespit edilmiştir. Kişisel analojilerin ise sık kullanılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca analojilerin sınıf seviyelerine dağılımının homojen olmadığı tespit edilmiştir. Metaforların ise yeterli sıklıkta olduğu ancak sınıf seviyelerine dağılım açısından eksiklerinin bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlara dayalı olarak; analojilerin sınıf seviyelerine göre dağılımına özen gösterilmesi, zenginlik düzeylerinin arttırılması, kişisel analojilerin kullanım sıklığının arttırılması ve metaforların doğasına uygun olarak şekillendirilmesi önerilerinde bulunulmuştur.Anahtar kelimeler: Coğrafya Eğitimi, Ders Kitabı, Analoji, Metafor.