Çukurova buğday ekiliş alanlarında görülen yabani yulaf (avena SPP.) türleri, gelişme biyolojileri buğday ile karşılıklı etkileşimleri ve kontrol olanakları üzerinde araştırmalar

Buğday verimini önemli ölçüde azaltan dar yapraklı yabancı otlardan biri olan ve bugün dünyanın hemen hemen tüm buğday ekim alanlarında bulunan yabani yulaf {Avena spp.) türleri, çok değişik yollarla bu bölgelere yayılmış olup oldukça önemli ekonomik zararlara neden olmaktadır. Çukurova bölgesi içinde sorun büyüktür. Bu çalışmada Çukurova bölgesinde yaygın yabani yulaf {A ve/ta spp.) türlerinin saptanması, Arena sterilfs L.'in farklı yoğunluklarının tarla ve saksı koşullarında oluşturdukları zarar miktarının bulunması ile yabani yulaf {Avena spp. ) türlerine karşı bölgemizde en etkin kontrol yöntemlerinin kombinasyon olanakları ve yabani yulaf türlerinin bölgedeki gelişme biyolojilerinin gözlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçlara bağlı olarak yapılan çalışmada bölgede A.sterilisV. ve alt türlerinin A.fatua L. ve A.barbata Pott. türlerine göre çok daha fazla yaygın olduğu, yoğunluklarının ise yine A.steriiisX.. türünde diğer türlere oranla çok daha yüksek olduğu bulunmuştur. A.sieriiîs L türüne yabani yulaf ile bulaşık olan tüm tarlalarda rastlanırken, A.fatua L. ve A.barbata Pott'ya sadece üçer tarlada rastlanmıştır. Çimlendirme denemelerinde bölgeden toplanan A.st&rf/fs L. tohumlarının minimum çimlenme sıcaklığı 2 °C, optimum çimlenme sıcaklığı 10°C, maksimum çimlenme sıcaklığı 30°C, A.fatua L. tohumlarının minimum çimlenme sıcaklığı 5°C, optimum çimlenme sıcaklığı 10°C, maksimum çimlenme sıcaklığı 30°C olarak bulunmuştur. Her iki yabam" yulaf türünün de dormansiye sahip olduğu, birinci tohumların ikinci tohumlara göre dormansiden daha önce çıkarak çimlendiklerisaptanmıştır. Ayrıca kavuzsuz tohumlar kavuzlu tohumlara göre çimlenme yeteneğine daha önce kavuşmuşlardır. Çukurova'da farklı yörelerden toplanan A.sterfffsL. tohumlarının yapay eşdeğer koşullarda yetiştirildiğinde biyolojik gelişmelerinde bir farklılık bulunmamış olup bölgenin iklim koşullarında farklı ekotipl et ol uşturrnadı ki arı sonucuna varılmıştır. Tarla koşullarında rn2'de 3 adet A.sterilisl. yoğunluğunun buğday gelişimi ve verimini ekonomiklik düzeyinde etkilediği saptanmış, ayrıca A.sterilis L üç buğday gelişme döneminde, örneğin 2-4 yapraklı, kardeşlenme, sapa kalkma gibi, yok edilmiş en yüksek verim buğday 2-4 yapraklı dönemde iken yabani yulafın yok edilmesinden elde edilmiştir. Çalışmanın diğer amaçlarından birini de yabani yulaf kontrol yöntemlerinin kombinasyonları oluşturmuştur. Kimyasal savaş çalışmalarında en iyi sonucu 2-4 yapraklı dönemde kullanılan dichlofop-rnethyl etkili rnaddeli herbisit vermiştir. Bu herbisit ile yabani yulafa karşı % 91.8'lik bir etki görülmüştür. Mekanik kontrol uygulamalarında ise en iyi sonuç buğday haşatından hemen sonra derin sürüm ile buğday ekiminden önce yüzeysel sürümün beraberce uygulandığı kombinasyonlardan alınmıştır. Ancak tek başına mekanik kontrol yöntemleri, yabani yulafı yeterince kontrol altında tutamamıştır. Bu nedenle yukarıda söz konusu ettiğimiz hasattan hemen sonra derin sürüm, ekimden önce yüzeysel sürüm ve buğday ile yabani yulaf 2-4 yapraklı dönemde iken dichlofop-rnethyl ile kimyasal savaşın kombinasyonu en iyi yöntem olarak bulunmuştur.