Gelişmiş ağ kodlamalı işbirlikli haberleşme sistemlerinin tasarımı ve performans analizi

Kablosuz haberleşme sistemi birbiriyle haberleşebilen birçok hareketli düğüm noktasından oluşmaktadır. Sönümleme ise kablosuz haberleşme sistemlerinin performansını olumsuz yönde etkileyen önemli faktörlerden biridir. Sönümlemenin mevcut olduğu ortamlarda güvenilir bir haberleşme için kanal kodlama ve çeşitleme teknikleri önerilmiş ve uygulanmıştır. Bunlardan biri, çeşitleme kazancı elde ederek olabildiğince hatasız veri iletimi gerçekleştirmek üzere her bir terminalde çoklu verici ve alıcı düğümleri kullanan çok girişli çok çıkışlı çeşitleme (MIMO) tekniğidir. Fakat işbirlikli çeşitleme tekniği bunu her bir terminalde birden çok verici anten kullanmadan gerçekleştirebilmektedir. Kablosuz yayın ortamı komşu röle düğümlerin işbirliği yapmasına imkan sağlayarak verinin kaynak düğümlerden hedef düğümlere aktarılması sırasındaki sönümleme etikisini azaltmaktadır. Bu sebeple, işbirlikli haberleşme sistemi veri iletimi sırasında röle düğümler ile oluşturulan birden çok haberleşme ağının kullanılmasını ve kendiliğinden oluşan uzaysal kanal çeşitlemesinden faydalanılmasını mümkün kılmaktadır. Doğrudan veri iletimi kullanan klasik tek atlamalı haberleşme sistemlerinde bir alıcı doğrudan gelen işaretin içerisindeki veriyi elde ederek yansıyan işaretleri girişim olarak algılarken, işbirlikli haberleşme sistemleri diğer işaretleri katkı olarak değerlendirmektedir. Böylelikle işbirlikli çeşitlemede veri iki ya da daha çok işaretin birlikte değerlendirilmesiyle elde etmektedir. Başka bir deyişle, işbirlikli çeşitleme kablosuz haberleşme ağlarında bulunan her bir düğümdeki antenin dağıtık olarak kullanıldığı bir anten çeşitleme tekniğidir. Hareketli düğümlerin (mobile nodes) güç, bant genişliği ve boyut gibi kısıtları sebebiyle diğer çeşitleme tekniklerinin kanal sönümlemesine karşı kullanılamadığı kablosuz tasarsız (ad hoc) algılayıcı ağları için işbirlikli çeşitleme özellikle faydalı olmaktadır. Bütün senaryolar için, hareketli kullanıcılar arasında işbirliği olan kablosuz sistemler bu işbirliğinin olmadığı diğer sistemlere göre daha yüksek bir sığa potansiyeline sahiptir. Fakat, işbirlikli haberleşme ile hata performansında elde edilen iyileşme çoğu durumda kablosuz ağdaki iletim hızından feragat ile mümkündür. Bu gibi durumlarda, ağ kodlama tekniği sayesinde röle düğümlere gönderilmiş olan veri paketlerinin akıllı bir şekilde birleştirilmesi ile işbirlikli kablosuz ağlardaki veri hızında ciddi bir iyileştirme sağlanabilmektedir. Ağ kodlama esasen kayıpsız haberleşme sistemlerinde yönlendirme ağlarının verimini artırmak için geliştirilmiştir. Fakat, ağ kodlama ile işbirlikli kablosuz ağların tümleştirilmesi (entegrasyonu) sönümlemenin bulunduğu ortamlarda kaynakların daha verimli bir şekilde kullanılması ve hata performansının iyileştirilmesi yönünde ciddi bir potansiyele sahiptir. Ağ kodlama, 5G standartlarının ötesindeki kablosuz ağlarda sürekli artan kullanıcı ve cihazların taleplerini karşılayabilecek kabiliyete sahiptir. Kablosuz sistemlerin yayın doğası işbirlikli haberleşme ve ağ kodlamanın beraber uygulanmasını ve bu iki tekniğin faydalarından yararlanmayı mümkün kılmaktadır. Bu bağlamda, son yıllarda mevcut literatürde çeşitli ağ kodlama teknikleri değerlendirilmekte fakat her yöntem röle düğümlerdeki veri paketleri işlevlerinin birleştirilmesi ve iletilmesini kapsamaktadır. Bu tezde, rastgele doğrusal ağ kodlama, karmaşık alan ağ kodlama ve XOR ağ kodlama tekniklerinin benzetimleri yapılmış ve çeşitli bakış açıları ile analiz edilmiştir. Tezin ilk bölümünde, Rayleigh ve Rician sönümleme kanalları için varış düğümlerindeki kod çözme hata olasılığı üzerinden rastgele doğrusal ağ kodlama sistemlerinin performansı incelenmektedir. Doğrusal ağ kodlama sistemlerinde, ara düğümlerdeki veri bitleri paket vektörler olarak alınmakta ve ara düğümler belirli bir boyutta ve eşit olasılıklı Galois kümesinden çıkarılan katsayılar ile alınan paketleri doğrusal olarak birleştirerek veriyi çözmektedir. Bu bölümdeki benzetim ortamı birden çok kaynak ile röle ve varış düğümlerinden oluşmakta; kaynak ve varış noktaları arasında ise doğrudan bağlantılar bulunmamaktadır. Belirtilen sistemdeki haberleşme kanalı kesintileri ve dolayısıyla paket kayıpları sönümleme etkisiyle oluşmaktadır. Belirtilen sistem modeli için ortaya çıkan benzetim sonuçları, paket çözümündeki kayıp olasılığının sadece sönümleme ortamı değil röle düğümlerde ağ kodlama için kullanılan katsayılar tarafından da belirlendiğini göstermektedir. Sönümleme kanallarındaki çözümleme kayıp olasılıkları röle düğümlerdeki paketlerin doğrusal olarak birleştirilmesi sırasında kullanılan rastgele katsayıları barındıran Galois kümesinin boyutu artırılarak düşürülebilmektedir. Tezin ikinci kısmında ise, karmaşık alan ağ kodlamasının bit hat oranı performansı frekans seçmeli Rayleigh sönümleme kanalları için dik frekans bölmeli çoğullama (OFDM) kullanılarak analiz edilmiştir. Daha önceki çalışmalarda, bu analiz düz sönümleme kanalları için yapılmıştır. Performans değerlendirmesinde kullanılan sistem modeli birden çok kaynak düğümü, tekli ya da çoklu röle düğümleri ve tek varış düğümü içermektedir. Hem kuvvetlendir ve aktar hem de çöz ve aktar tipi röleler için hata performansı elde edilmekte ve çoklu röle sistemleri için röle seçimi hem kuvventlendir ve aktar hem de çöz ve aktar seçenekleri için ele alınmaktadır. Katlamalı kanal kodları da opsiyonel olarak mevcut sisteme performansı artırmak için eklenebilmekte ve sert kararlı (hard decision) Viterbi Algoritması kaynak bitleri çözmek için kullanılmaktadır. Buna ek olarak, kaynak ve varış noktalarına farklı uzaklıklardaki röle düğümlerinde asimetrik bağlantı ortamları da değerlendirilmiştir. Daha önce bahsedilen senaryo kapsamında hedef ve/veya röle düğümlerde her bir bitin aynı zamanda elde edilmesi için OFDM ile birlikte çoklu kullanıcı belirleme kuralları uygulanmıştır. Benzetim sonuçları, rölelerdeki analog dalga formunun kaydedilmesini gerektirmesi dolayısıyla uygulama açısından pratik olmasa da her durumda kuvvetlendir ve aktar röle düğümlerinin, çöz ve aktar tipi röle düğümlerinden daha iyi performansa sahip olduğunu göstermektedir. Dahası, sistem modelinde hem kuvvetlendir ve aktar hem de çöz ve aktar tipi röleler ile röle seçimi yapıldığında hata performansında hatırı sayılır bir iyileştirme gözlenmektedir. Son olarak, asimetrik ağlarda, daha iyi bir hata performansı röle düğümlerinin kaynak düğümlerine daha yakın yerleştirilmesi ile elde edilebilmektedir. Tezin üçüncü kısmında, ele alınan tekniklerin faydalı yönlerini birleştirecek şekilde, OFDM kullanan kanal kodlamalı karmaşık alan ağ kodlama tekniği önerilmekte ve bit hata oranı üzerinden performans değerlendirmesi yapılmaktadır. Buradaki çalışma OFDM kullanan katlamalı kanal kodlamalı karmaşık alan ağ kodlama ve ikinci bölümde bahsedilen sert kararlı (hard decision) Viterbi Algoritmasının genişletilmesidir. Sistem modeli ikinci kısımdaki ile aynı olmakla birlikte yavaş ve frekans seçimli Rayleigh sönümleme kanalı içermektedir. Yine hem kuvvetlendir ve aktar hem de çöz ve aktar türü röleler bu bağlamda değerlendirilmiş ve birden çok röle içeren senaryolarda röle seçimi uygulanmıştır. Fakat, bu bölümde kodlanmış kaynak bitlerinin elde edilmesi için yumuşak kararlı (soft decision) Viterbi Algoritması ve Max-Log-MAP kod çözme teknikleri kullanılmakta ve böylelikle çok kullanıcı belirleme kuralları kodlanmış kaynak bitleri için log likelihood oranlarını sağlamaktadır. Dahası, kafeste farklı kod oranlarına ve durum sayılarına sahip katlamalı kodlar ve asimetrik bağlantı ortamları için performans analizi verilmektedir. Benzetim sonuçlarına göre, hem yumuşak kararlı Viterbi hem de Max-Log-MAP kanal çözümleme tekniklerinin belirtilen sistem modelinde aynı bit hatası performansına sahip olduğu görülmektedir. Kuvventlendir ve aktar yöntemi çöz ve aktar yöntemine göre her durumda daha iyi sonuç vermekte ve röle seçim teknikleri fark edilir bir performans iyileştirmesine sebep olmaktadır. Daha düşük kod oranlı ve daha çok kafes durumuna (trellis state) sahip katlamalı kodlar sistem performansını ciddi bir şekilde artırmakta ve asimetrik bağlantılarda aynı şekilde performansın iyileştirilmesi amacına katkı yapmaktadır. Tezin son bölümü OFDM ile birleştirilmiş iki yönlü röle ağları için XOR ağ kodlama tekniğinin geliştirilmiş versiyonu ile ilgilidir. İki yönlü röle ağları için geliştirilen geleneksel stratejiler ile karşılaştırıldığında, bu stratejide Galois küme eklemesi veya kaynaklarda çoklu veri paketlerinin bit XOR kodlaması uygulanmaktadır. XOR kodlamalı paket, iki yönlü röle ağının hata performansını artırmak için verici çeşitleme kazancı elde etmek üzere artıklık barındıran veri paketleri ile birlikte röle düğümlerine iletilmektedir. Sistem modeli, iki kaynak ve istenen hata performansının elde edilmesi için farklı sayıda ve katlamalı kanal kodlamalı röle düğümleri içermektedir. Sistemde birden çok röle olduğu durumda röle seçimi de yapılmakta ve bu sayede sadece hata performansı artırılmamakta aynı zamanda verimlilik de artmaktadır. Sonuçlar, iki yönlü röle ağının iletim ucunda sağlanan artıklık ile sistemde bit hatası performansının artırıldığını göstermektedir.