İklim değişikliği senaryolarına bağlı sığ heyelan yayılım mesafesi modellerinin geliştirilmesi (Eosen Fliş Fasiyesi, Batı Karadeniz Bölgesi)

İklim değişikliğiyle artan sığ heyelanlar, günümüzde insanlığın sıklıkla mücadele ettiği doğal afetler listesinde üst sıralarda yer almakta ve birçok toplum için telafisi mümkün olmayan önemli sorunlara neden olmaktadır. Bu doktora tezinin amacı, geniş alanlar için sığ heyelanların olası hasarlarını tahmin etmek amacıyla ampirik-istatistiksel olarak geliştirilmiş sığ heyelan yayılım mesafesi modellerini test etmektir. Türkiye'nin Batı Karadeniz Bölgesi'nde oldukça geniş bir alanı kaplayan ve jeolojik doğal sınır dikkate alınarak belirlenen Eosen Fliş Fasiyesi, sığ heyelan oluşumu açısından son derece aktiftir. Çalışılan bölge için öncelikle sığ heyelan envanteri hazırlanmıştır. Sahanın oldukça geniş alanı kapsadığı göz önüne alındığında daha gerçekçi olarak modelleme yapabilmek için saha 3 alt havzaya bölünmüştür. Tanımlayıcı istatistiksel değerlendirmeler, hazırlanan envanterdeki sığ heyelanların erişim açısına, kayma derinliğine, yayılım mesafesine yönelik havza bazında her 3 alt havza için ayrı ayrı yapılmıştır. Sığ heyelanların yayılım mesafesi olasılık değerlendirmesinin test edilmesi, sığ heyelan başlangıç noktalarının ve onların yayılmalarının tespit edilmesi sürecinin yürütülmesini gerektirir. Sığ heyelanların olası başlangıç noktalarının en güvenilir şekilde tahmin edilebilmesi için sığ heyelan duyarlılık haritasının oluşturulması da gerekmektedir. Sığ heyelan duyarlılık haritaları, sığ heyelan başlangıç noktalarının belirlenmesi amacıyla makine öğrenimi lojistik regresyon yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Bu çalışma, biri Temsili Konsantrasyon Yolları (RCP) senaryoları değeri olan, diğeri olmayan iki aşamaya dayalı olarak yürütülmüştür. Sığ heyelan başlangıç noktalarının kritik eşik değerleri, sığ heyelan duyarlılık haritaları ve RCP senaryolarının yağış değerleri dikkate alınarak seçilmiştir. İlk analizde hücrenin sığ heyelan başlangıcı olarak kabul edilebilmesi için yalnızca sığ heyelan duyarlılığının 0,70' ten büyük olması gerektiği kabul edildiği varsayılmıştır. RCP senaryoları dikkate alındığında, hücrenin sığ heyelan duyarlılık değeri 0.70' ten büyükse ve RCP yağış senaryolarına göre 81 mm' den fazla yağış alıyorsa o hücre sığ heyelan başlangıcı olarak kabul edildiği varsayılmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında RCP senaryolu ve RCP senaryosuz her iki model için de yayılım mesafesi ampirik olasılık modelleri hazırlanmıştır. Yayılım süreci sırasında yayılım mesafelerinin ampirik bir tahminini sunmayı amaçlayan Modifiye Holmgren algoritması ve basitleştirilmiş sürtünme sınırlı model (SFLM) algoritması parametreleri uygulanarak Flow-R 1.0.0 yazılımı kullanılmıştır. Yayılım mesafesi tahmini için moloz akması parametreleri modeli ve sığ heyelan parametreleri modeli olmak üzere iki tip parametre seti oluşturulmuş ve bunların karşılaştırmalı değerlendirmeleri yapılmıştır. Yayılım mesefesi ampirik modeli sonuçları, sığ heyelanların ve moloz akmalarının maksimum yayılma mesafesi olasılığını tahmin etmedeki determinasyon katsayıları sırasıyla 0.62 ve 0.64 olarak bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar RCP senaryoları da dikkate alınarak değerlendirildiğinde, gelecekte olası sığ heyelan başlangıçlarının ve bunların yayılım mesafelerinin azalacağı ortaya çıkmaktadır.