Devr-i Kebir bestelerde aruz - usul ilişkisi

Notası sunulan en eski eser, Itrînin (1640-1712) Hisar Murabba Beste'sinin usûlü, 28 zamanlı Devr-i Kebîr'dir. Marâgâlı Abdülkâdir (15. yy), Fahti usûlünün 3 şeklin den sonuncusu olan 28 zamanlı: ten te ne nen te ne nen te ne nen ten te ne nen te ne nen te ne nen kalıbı ile (6-4-4-6-4-4) bugünkü şekliyle Devr-i Kebîr usûlünü tarif etmiştir. Hamparsum'da (1768-1839) Devr-i Kebîr usûlü 14 zamanlı görülüyorken, Haydar Sanal'da (mehter Mûsikîsi) 14 ve 28 zamanlı olmak üzere iki şekli mevcuttur. Abdülbâki Nasır Dede (1765-1821) bu usûlü 28 zamanlı ve iki değişik şekilde tarif etmiştir. Devr-i kebir usûlünün kullanıldığı türler (formlar); Peşrev, Beste, Âyin, Kâr-ı Nâtık ve kâr'dır. Devr-i kebîr usûlü bu formlar içinde, Mevlevî mûsikîsinde "muzaaf" haliyle kullanılmıştır. inceleme konusu Devr-i Kebîr Bestelerde usûl, genellikle Fâilâtün'lü vezinle bağdaşmış ve 1 mısra 2 usûlde bitmiştir. Fâi lâ tün Fâi lâ tün Fâi lâ tün Fâi lün 64464464468 4 4 lün Karar Hecesi (Vay, Hey Canım...) Tesbiti yapılan 40 Devr-i kebîr Beste'den 17'si kronolojik sıra tâkîb edilerek sunulmuştur. Bu sıralamada ayrıca, güfteleri vezinlere göre sınıflandırma uygulanmıştır. Notaları verilemeyen 23 eserden, 9'u günümüze sadece güfteleriyle gelmiş, 12'si kayıtlı görülen T.R.T.'den araştırılmış fakat bulunamamış, 2'si ise Hrî'nin makamı bilinmeyenBÖLÜM 1. GİRİŞ > Klâsik Türk Mûsikîsi sözlü eserlerinde; - usûl, - güftenin edebî özellikleri, - terennüm lü veya terennümsüz oluşu, - saz payı bulunup bulunmaması... gibi unsurlar, genellikle "form" belirleyici olmaları sebebiyle önemlidir. Bu unsurlar ışığında, "müzisyen" ve "müzikologların yapa cakları her çalışma, "eski ustaların tesâdüfî beste yapmadıkları" sonucunu ortaya çıkara caktır. Dîvan Edebiyatında yer alan bazı nazım şekillerinin (gazel, müstezad, şarkı...) mûsikîmizde de aynı adlarla birer mûsikî formu olarak karşımıza çıkması, aruz nazariya tında yeralan (dâire, bahr) kavramların, edvarlarda usûl terminolojisinde de geçmesi: na zım şekilleri - mûsikî formu, aruz - usûl... gibi bağlantıların kurulmasına ve bu konularda düşünmeye sevk etmektedir. "Aruz-üsûl" ilişkisi konusunda bugüne dek yapılan çalışmalar, bestekârlarımızın kullanacakları usûle uygun vezin tercihi yaptıkları istikâmetinde sonuçlanmaktadır. Bu sebeple "Devr-i kebîr besteler ve aruz vezni" konusu incelemeye alınmıştır.