Die Brücke (köprü) grubu ve Türk baskı resim sanatına etkileri

ÖZET 80'li yıllar bütün dünyada yeni bir resim anlayışını yaymaya başlar: Yeni Dışavurumculuk, 19.yüzyılın sonlarındaki teknolojik gelişme ve toplumsal bunalımlara karşı Almanya'da beliren Dışavurumculuk akımının nostaljik dönüşü diyebiliriz buna. Çünkü 20.yüzyıl başındaki bu akıma "Dışavurumculuk" denilmeseyde, günümüzdeki bu hareketler "Yeni Dışavurumculuk" adı altında görülürmüydü bilemeyiz. "Yaşamdan yaratma cesareti almak ve kendini yaşadığı şeyin hükmüne bağlamak" duygusuyla biraraya gelen "Die Brücke (Köprü) Grubu" etkinlikleriyle Almanya'da Dışavurumculuğun (Ekspresyonizm) ilk adımlarını atarlar. 1905'de çoğu mimarlık öğrencisi olan E.Ludwig Kirchner, Eric Heckel, K.Schmidt-Rottluff ve Fritz Bleyl birliği kurarlar. Max Pechstein, Otto Müller ve Emil Nolde sonradan katılır. Birleştirici öge, çağın bunalımını yaşayan insanın içinde bulunduğu kaos ve gelecek endişesidir. Onlar insanlığı, sarsmayı, değiştirmeyi ve önlerindeki belirsiz geleceğe hazırlanmayı amaçlar. Yeni bir insan, bilinçli bir toplum, yeniden oluşturulacak bir yaşam istekleridir. Genç ve direnişçi güçleri biraraya toplamayı isteyen bu sanatçılar, estetik kaygılardan uzak, yoksulluk ve haksızlıklara eleştirel anlatımlarıyla tepki gösterirler. Figür ya da doğa çıkışlı yapıtlarında karşıtlık etkilerini (görünüş-gerçek, ışık-gölge, acıklı-gülünç, hayran kalma-alay etme v.b.) ağaçbaskının yalın ve çarpıcıs diliyle birleştirerek verirler. Bir dünya görüşü olarak varolan Brücke'lerin olaylara bakışları günümüz insanınkinden farklı değildir. Adını "Böyle Buyurdu Zerdüşt" kitabından olan "Brücke"ler Zenci yontularını, Okyanusya ve Afrika Masklarını, Eski Alman Sanatçılarını incelerler. Yeni anlatımlarını, eski dönemlerden ararlar. Japon estamplarıyla (baskı) güncelleşen baskıresmin çağdaş uygulayıcılarından Gaugin ve Munch'dan ağaçbaskı tekniğini duygusal biçimde uygulamayı öğrenirler. Dahası Goya'nın ürkünç düşleri, Hodler'in zaman kavramını aşan yapıtları, Gauguin'in ilkelliğe veyalınlığa duyduğu ilgi, Von Gogh'un tutku ve bunalımlarını çarpıcı biçimde yansıtışı, Ensor'un düşgücü, Seurat'ın ışıklı renkleri ve Munch'un tüm yüzyılın geleceğini haber veren umutsuz "çığlık"ıyla beliren anlatımları Brücke Sanatçılarında lirik, duygusal ve ilkel bir dışavuruma dönüşür. Yüzeysel, katışıksız renkli resimleri, dış dünya gerçeğini değil, yalnızca kendi öz gerçeklerini verir. Düşgücünün de yardımıyla bir imgeye dönüşür. Sanatçılar anlatımlarında her tür teknikten yararlanırlar. Özellikle ağaçbaskı tekniği onların aracılığıyla canlanır ve çağdaş sanatın önemli anlatım araçlarından biri olur. 1920 sonrası ekspresyonizmin bittiğine dair söylentiler çıkar. Ama bu akım düşünce ve anlatım olarak hala çağımızı etkilemektedir. Bu çağdaş etkileşimden ülkemizi ayrı düşünemeyiz. Sanat ve kültür olarak bizde de yapısal değişiklikler yaşanır; 1 923'de Cumhuriyetin ilanı, 1960 devrimi, 1961 Anayasası, 1 980 hareketi v.b. Ama sosyalist düşünce eğilimleri sanatsal olarak kendini gösteremez. Batı'ya yönelik sanat ve düşünce akımları ülkemizde hızla izlenir ve içeriği pek anlaşılmadan uygulanır. Bu da biçimsel benzerlikten ileri gitmez. Dışavurumculuğun bizdeki etkileri de çoğunlukla bu yöndedir. İnsan yüzünün gergin, çaresiz görünüşü başlangıçta (KtVchner'in yapıtlarında) neydiyse içinde bulunduğumuz 90' lı yıllarda da aynıdır. Bunun nedenini belki de bitmeyen savaşlarda, açlık, hastalık, çevre kirliliği, toplumsal ve ekonomik bunalımlarda aramak gerekir. Bu ortamdaki sanatçı da ister istemez duygularını, öfkesini dışavurumcu bir "çığlık" biçiminde anlatır. Bir yandan tepki gösterirken bir yandan da akılcı çözümlere yönelir. Kısacası, 20.yüzyıl başlangıcı Dışavurumculuk akımıyla açıldı, Yeni Dışavurumculuk' la kapanıyor.