Durumluk kaygının dikkat ve yürütücü işlevler üzerindeki etkisi

İnsanlar gelişen dünyada unutkanlıklarının ve dikkatsiz davranışlarının arttığından şikayet ederler. Alanda yapılan araştırmalar da kaygının dikkat ve bellek gibi bilişsel süreçler üzerinde inkar edilemez bir etkisi olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, stres ve durumluk kaygının dikkat ve yürütücü işlevlerle nasıl ilişkili olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Durumluk kaygı düzeyi yüksek olan bireylerin, dikkat ve yürütücü işlevleri değerlendiren testlerde, düşük durumluk kaygı düzeyine sahip bireylere göre daha zayıf performans göstermeleri beklenmektedir. Araştırmada deneysel bir düzenek kullanıldı. İlk olarak, durumluk kaygı düzeyini değiştirmeye yönelik manipülasyonun işe yarayıp yaramadığını test etmek için 20 kişilik bir grupla bir pilot çalışma yapıldı. Manipülasyon olarak, katılımcıda durumluk kaygıyı artırmak veya azaltmak amacıyla uzunluğu yaklaşık 5 dakika olan 2 video kullanıldı. Katılımcılar basit rastgele atama yöntemiyle videolara atandı. Video bittikten sonra, bir durumluk kaygı ölçüsü verildi. Manipülasyonun işe yaradığı gözlemlendikten sonra esas çalışma başlatıldı. Bu aşamada Yeditepe Üniversitesi'nde lisans ve yüksek lisans düzeyinde eğitim görmekte olan ve yaş ortalaması 21 olan 66 katılımcıdan veri toplandı. Katılımcılar, iki video koşulundan birine rastgele atandı. Katılımcılara kaygı ve stres düzeylerini değerlendirmek için Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (Öner ve LeCompte, 1985) ve Algılanan Stres Ölçeği (Demirkıran, Dereboy, Eskin ve Harlak, 2013) verildi. Dikkat ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi için Stroop Testi (Karakaşve vd., 1999), İleri ve Geri Sayı Menzili (Wechsler, 1987) ve Sözel Akıcılık Testi (Tumaç, 1997) kullanıldı. Durumluk kaygı düzeyi yüksek ve düşük olan katılımcılar karşılaştırıldığında, kaygı düzeyi düşük olan katılımcıların, kaygı düzeyi yüksek olan katılımcılara göre yürütücü işlev testlerinde daha başarılı oldukları görülmüştür. Sonuçlar, ilgili literatür ışığında tartışılmış, ileride yapılacak çalışmalar ve klinik uygulamalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: durumluk kaygı, stres, dikkat, bilişsel süreçler, yürütücü işlevler