Beşeri sermayenin büyümeye etkisi: Türkiye örneği 1960-2005

1950'lerin sonlarından itibaren büyüme teorisi ekonomik ilerlemenin birbelirleyicisi olarak beşeri sermaye üzerinde odaklanmaya başlamıştır. Bu tez içsel ve dışsalbüyüme teorilerini Türkiye'nin 1960-2005 dönemi ekonomik büyümesi bağlamındaampirik olarak değerlendirmektedir. Bu dönemde Türkiye'nin işçi başına reel gayri safiyurtiçi hasılası yılda ortalama yüzde 3.05 oranında büyümüştür. Basit bir büyümemuhasebesi hesabına göre, bu dönemdeki büyümenin yüzde 44'ü işçi başına düşen fizikisermayedeki büyümeden, yüzde 15'i ise beşeri sermayedeki büyümedenkaynaklanmaktadır. Fiziki ve beşeri sermayedeki değişimle açıklanamayan büyüme olarakda yorumlanabilen toplam faktör verimliliğinin payı ise yüzde 40'dır. Zaman serisianalizinde beşeri sermaye için iki ölçüm kullanılmıştır: eğitim ve sağlık. Eğitim geçmişyıllardaki okullaşma oranları (lise ve üniversite) sağlık ise ortalama yaşam beklentisi ileölçülmüştür. Ekonometrik analizde ARDL metodu kullanılmış, modeller Johansen veJuselius Kointegrasyon tekniğiyle de test edilmiştir. Dışsal modelde lise eğitiminin uzundönem elastikiyetinin üniversite eğitiminden yüksek olması Türkiye'nin teknolojiyi icatetmektense uyarlayan bir ülke olduğunun bir göstergesidir. Üniversite eğitimi de ekonomikbüyümeyi pozitif ve anlamlı olarak etkilemektedir. Üniversite eğitiminin içsel modeldedaha yüksek bir paya sahip olması teknolojik gelişmede ileri düzeyde becerioluşturulmasının önemine işaret eder. Ampirik çalışmada, sağlık Türkiye'nin ekonomikkalkınmasında anlamlı bir belirleyen olarak görülmemiştir.