El-Hüseyin B. Mesud El-Begavi ve hadis ilmindeki yeri

"el-Hüseyin b. Mes'ûd el-Begavî ve Hadis Ümi'ndeki Yeri'1 isimli bu çalışmamızda, kendi döneminin önde gelen fikıhçı, hadisçi, tefsirci ve kırâatçılanndan olan el-Hüseyin b. Mes'ûd el- Begavî'yi tanıtmayı ve önemli bir fikıhçı ve tefsirci olmasını büyük ölçüde etkileyen hadisçilik yönünü ortaya koymayı hedefledik. Çalışmamız bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır: Giriş Bölümü'nde, el-Hüseyin b. Mes'ûd el-Begavî'nin yaşadığı 434/1042-516/1122 zaman diliminde, doğduğu ve neş'et ettiği bölge olan Horasan ve çevresi siyasî, içtimaî, iktisadî, dînî ve ilmî boyutlarıyla incelenmek suretiyle onun hem şahsiyeti, hem de ilmî kişiliğinin anlaşılmasına zemin hazırlanmıştır. Hayatı, Şahsiyeti, Hocaları ve Talebeleri başlıklı Birinci Bölüm'de, "Hayati" ve "Şahsiyeti" alt başlıklarında Begavî'nin biyografisi hakkında elde edilen bütün bilgiler değerlendirilmiştir. Yine bu bölümde "Hocaları" ve 'Talebeleri" alt başlıklarında onun bocalan ve talebeleri kaydedilip haklarında kısa bilgiler verilmeye çalışılmıştır. İlmî Mevkii ve Eserleri başlıklı İkinci Bölüm'de "İlmî Mevkii" alt başlığında tefsircilik, fikıhçılık, hadisçilik ve edebî yönleri ele alınmıştır. "Eserleri" alt başlığında, ilmî kişiliğinin en önemli yönünü ortaya koyan yirmiye yalan eseri ilim dallarına göre tasnif edilmiş ve her biri isimleri, konulan, muhtevalan, varsa baskılan veya basümamışsa yazma nüshalarının bulunduğu kütüphane kayıtlan gibi özellikleri ile tanıtılmıştır. "Bazı Eserlerinin Tenkidi" alt başlığında, en başta gelen eserlerinden Mesâbîhu's-Sünne, Şerhu's-Sünne, Meâlimü't-Tenzîl ile el-Envâr fî Şemâili'n-Nebiyyi'l-Muhtâr'ın hadisçilik yönünden tenkidleri yapılmıştır. Hadis İlmindeki Yeri başlıklı Üçüncü Bölüm'de; "Hadis Usûlü İle İlgili Değerlendirmeleri", "Hadisleri Tahammül Yollan", "Kullandığı Eda Sîgalan", "Hadis Değerlendirmeleri" ve "Hadis Tenkidçiliği" başhklan altında onun hadisçiliği ortaya konmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak el-Hüseyin b. Mes'ûd el-Begavî'nin, yaşadığı dönemin hem Fıkıh, hem Hadis ve hem de Tefsir otoritelerinden biri olduğu üzerinde durulmuştur. Onun, eserlerinde genelde sağlam rivayetleri kullanmakla birlikte nadiren de olsa zayıf ve uydurma olduğu iddia edilen rivayetlere de yer verdiği görülmüştür. ıx