Elazığ magmatitleri-Keban metamorfitleri dokanaklarında bulunan demir cevherleşmelerinin cevher mineralojisi

İnceleme alanında Elazığ Magmatikleri'nin (Üst Kretase) granitik ve diyoritik kayaçları (diyorit, kuvars diyorit, ± gabro), Keban Metamorfikleri'ne (Permo-Triyas) ait mermerleri (kalsitik ve dolomitik mermerler) Aşvan, Birvan, Meşeli ve Tatlıpayam köylerinin güneydoğusunda intrüzif olarak kesmektedir. Dokanaklar boyunca önemli demir cevherleşmeleri (manyetit, ilmenit ve hematit) ve genellikle yoğun skarnlaşma ile birlikte bulunmaktadır. Bu skarnlaşmayı ve cevherleşmeyi oluşturan çözeltilerin tek bir işleve ait olduğunu göstermektedir. Demir cevherleşmeleri; Üç Ağaç, Aşvan, Dallıca, Fatmalı, Meşeli ve Pertek güneyinde işletilmektedir. Demürek'te (Pertek-Tunceli), Tuzbaşı-Kanatburun-Ayazpınar (Pertek- Tunceli) yöresinde manyetit ve ilmenit cevherleşmeleri skarn kayaçları ile birlikte bulunmaktadır. İntrüzif kütleler derin ve orta derinliklerde içerisine sokuldukları kayaçlarla dokanakları boyunca reaksiyona girerek metazomatik olaylara neden olurlar. Bu sokulumun etkisi ile yan kayaçta ekzoskarnlar oluşurken, intrüzif kütle içerisinde ve dokanak boyunca endoskarnlar oluşmaktadır. Bu kontakt boyunca metazomatizmaya bağlı olarak skarn mineralleri gelişmiştir. Kontakt zonu boyunca gözlenen başlıca mineraller şunlardır: Granat, piroksen, kuvars, kalsit, plajiyoklas, tremolit/aktinolit, epidot, klorit, spinel, apatit, sfen az oranda da olivinlerdir. Ayrıca FeO'li bileşenlerden manyetit, hematit, spekülarit, limonit daha az oranlarda da sülfürlü bileşenlerden; pirit, kalkopirit, pirotin, kovellin, kalkozin bulunmaktadır. Manyetit cevherleşmeleri, diyorit ve kuvars diyorit sokulumlarının dokanak zonlarında, ilmenit cevherleşmeleri de gabro intrüzyonlarının dokanak zonlarında gelişmiş olup iz element içerikleri Ni, Co, Cr ve Ti gibi bazik magmatizma evresinin tipik iz elementleri şeklindedir. Manyetit cevherleşmeleri, sahadaki en yaygın cevherleşmedir. Özellikle intrüzif dokanaklardaki dolomitik ve kalsitik mermerler içinde gözlenmektedir. Masif ve saçınımlı cevher tipleri sunmaktadır. Manyetit cevherleşmelerinin ana cevher minerali, öz şekilli ve zonlu manyetittir. Ayrıca az oranda hematit, limonit, spekülarit, pirit ve kalkopirite rastlanmaktadır. İlmenit cevherleşmeleri, en iyi Tuzbaşı Tepe'nin kuzeydoğusunda, çok az miktarda Tuzbaşı Tepe'nin güneybatısında gözlenmektedir. Çoğunlukla ilmenitten az oranda hematit, limonit, pirit ve kalkopiritten oluşmaktadır. Spekülarit cevherleşmeleri ise Baranlar Tesisi (Meşeli Köyü) kuzeyi ve kuzeybatısı demir cevherleşmeleridir. Hematit cevherleşmelerinin ana cevher minerali spekülar hematit olup, bu cevherleşmeler granitik kayaç kontakları boyunca gelişmiştir. Cevherleşmelerde az miktarda ve ince taneli (10-20 mikron), pirit ve kalkopirit mineralleri gözlenmektedir. Demir cevherleşmelerinden, skarn zonlarından ve plütonik kayaçlardan derlenen örneklerde yapılan jeokimyasal çalışmalar, üç oluşumun benzer jeokimyasal özellikler taşıdığı ve birbiriyle yakın ilişkili olduğunu göstermektedir.