Endoplazmik retikulum stresinin immün yanıtta ve immün regülasyonda rolünün araştırılması

Endoplazmik retikulum (ER), protein sentezi-modifikasyonuna, hücresel kalsiyum depolaması ile kalsiyum homeostazına ve lipid sentezine katkıda bulunan bir organeldir. ER homeostazını bozan fizyolojik ve patolojik faktörler endoplazmik retikulum stresine sebep olur ve hücre içinde farklı moleküler yolaklarla katlanmamış protein yanıtı başlatılabilir. Katlanmamış protein yanıtının birincil amacı, hücre sağ kalımı amacıyla ER homeostazını sağlamak için transkripsiyonel ve translasyonel programları başlatmaktır. ER stres sinyalleri üç sinyal proteini tarafından iletilir: ER transmembran sensör proteini (PRKR benzeri endoplazmik retikulum kinaz (PERK), aktive edici transkripsiyon faktörü 6 (ATF6) ve inositol gerektiren protein 1 (IRE1). Bu yolakların aktivasyonu sonucu genel protein sentezi zayıflatılır ve yanlış katlanmış proteinler yeniden işleme ve katlanmaya gönderilir. Şaperonların yeniden katlanmayı karşılayamadığı durumda, ER ile ilişkili bozulma yolağı protein katabolizması ERAD tetiklenir. Eğer, bu mekanizmalar da kronik ER homeostazını eski haline getiremezse, hücreler apoptozla ölür. ER stresi, hücre içi çeşitli fizyolojik fonksiyonların kontrolünde kritik roller oynar. ER stres yanıtının bozulması, edinilen bağışıklık yanıtlarının düzensizliği ile ilişkilidir. Katlanmamış protein yanıtının sensörlerinin, B ve T hücreleri ve diğer immün hücre türlerinin gelişiminde, farklılaşmasında, proliferasyonunda, sitokin ve antikor üretiminde rol oynadığını bilinmektedir. Farklılaşan immün hücrelerdeki ER stresini düzenlemek için, katlanmamış protein yanıtı ER'de yerleşik şaperonları ve sinyal yolaklarını aktive ettiği belirlenmiştir. Bunlardan, B hücrelerin plazma hücrelerine farklılaşması üzerine, yüksek düzeyde antikor sentezine uyum sağlamak amacıyla, ER kapsamlı XBP1 ekspresyonunun artmasıyla ilgili sonuçlar elde eden çalışmalar vardır. Önceleri, immünoglobulin sentezi ve katlanmamış immünoglobulin zincirlerinin birikmesi sonucu olarak XBP1 ekspresyonunun arttığı düşünülse de, sonraki araştırmalar, XBP1 indüksiyonunun immünoglobulin sentezinden önce B hücrelerde saptandığını göstermiştir. Ama plazma hücresi gelişiminde erken dönemde UPR aktivasyonunu yönlendiren faktörler tam olarak bilinmemektedir. İn vitro çalışmalar da, B hücresi farklılaşması sırasında katlanmamış protein yanıtıyla ilişkili proteinlerden XBP1'le beraber diğer, bağlayıcı-immünoglobulin proteini (BIP binding-immunoglobulin protein) (BiP) ve GRP94'ü ekspresyonunun değişimi gösterilmiştir. Bağışıklık yanıtları önemli ölçüde hücre içi sinyallere bağlıdır. Yapılan diğer çalışmalar UPR'ın, T hücresinin farklılaşması ve DC gelişiminde ve olgunlaşmasında da rol oynadığını göstermiştir. İnsan bağışıklık sisteminde, dalakta bulunan ve T bağımlı immün yanıtlarda önemli rol oynayan foliküler B hücrelerinde ER stresinin etkisi bilinmemektedir. Foliküler B hücreleri ER stresi altındayken T hücrelerinde etkisi olup olmadığı konusunda bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu literatür bilgileri doğrultusunda ER stresi ile indüklenmiş dalak foliküler B hücrelerinde ve onlarla ko-kültür yapılan T yardımcı hücrelerde hücre yüzey moleküllerinin ekspresyon değişikliğini araştırmayı amaçladık. Bu amaçla in vitro koşullarda dalak örneğinden elde edilen hücre süspansiyonundan manyetik boncuk yöntemine dayalı B ve T hücre izolasyonu yapıldı. İzole edilen B hücrelerinde ER stresi oluşturmak amacıyla TG uygulanmıştır. ER stresi indüklenen B hücrelerle T hücre ko-kültür yapıldı. Kültür ortamında hücrelerde TG etkisine ve zamana bağlı gerçekleşen fenotipik değişkenlikleri değerlendirmek amacıyla akım sitometri yöntemiyle monoklanal antikorlar kullanarak hücre yüzey molekülleri değerlendirildi. Anahtar kelimeler: ER stres, katlanmamış protein yanıtı, foliküler B lenfositler, foliküler yardımcı T lenfositler