Er Töştük Destanı'nın bağlamsal sözlüğü (İsim ve fiiller)

Destanlar toplumların yaşayış şeklini, geleneğini, toplum biçimini, dünya algılayışını, dillerini ve pek çok muhtevayı içinde bulunduran anlatmalardır. Destanlarda var olan dilin en sade halini ve etnik geçmişini görmemiz mümkün olması sebebi ile cümle içerisinde geçen herhangi bir sözcüğün sözlük anlamı olsa da cümle içerisinde ve akışında bu sözlükte geçen anlamlar sözcüğün karşılığını veremeyebilir. Bu nedenle edebî metinler üzerinde yapılan bağlamsal sözlükler bu sorunu çözmeye yardımcı olurlar. Bunun için var olan Kırgızca sözlüklerin anlam varlığına katkıda bulunmak maksadı ile Er Töştük destanının en hacimli varyantı olan 16445 mısralık Sayakbay Karalayev'in varyantını ele alarak destan içerisinde sadece isim ve basit fiillerin bağlamı tespit edilip, istatistik veriler ve örneklerle belirtilmiştir. Bu (isim ve basit fiiller) anlamları bakımından tekli ve çoklu anlam olarak ayrılmış bunların gerekli tanıkları ve sıklıkları verilmiştir. İnceleme kısmında ayrıntılı örnekler ve metinde geçen sıklıklara da yer verilmiştir. Çalışmada metin anlatıcısı Sayakbay Karalayev'in hayatı ve eserlerine de değinilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) bilgisayar altyapısı sayesinde destanın bağlamsal dizini oluşturulmuştur. Çalışmanın amacı; Türk lehçelerinin Kuzey- Batı Kıpçak grubuna dâhil olan Kırgız Türkçesinin zengin söz varlığını tespit etmek, Sayakbay Karalayev'in anlam dünyasını belirlemek, var olan Kırgızca sözlüğe katkıda bulunmak, gerek üslup gerek aktarma çalışmaları için veri deposu oluşturmaktır. Lehçe üzerine çalışma yapacak olan çeşitli araştırmacılara yardımda bulunması ve destan üzerinde yapılan ilk bağlamsal sözlük olması bakımından özellikle Kırgız Türkçesi ve edebiyatı sahasında çalışan araştırmacılara faydalı olunacağı düşünülerek bilim insanlarının bilgisine sunulmuştur.