Ergenlerde öz yeterlilik ile öznel iyi oluş arasındaki ilişkide üst bilişlerin aracı rolü

Bu çalışmanın amacı, ergenlerde öz yeterlik ile öznel iyi oluş arasında üst bilişlerin aracılığının olup olmadığını incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 yılında Malatya ili Battalgazi ilçesinde bulunan çeşitli ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören 252'si kız (%51,1) ve 241'i erkek olan (%48,9) toplam 493 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmaya katılan örneklem grubundaki öğrencilerin yaş aralığı 13-19, yaş ortalaması 15,36 ve standart sapması 1,20'dir. Çalışmanın verileri ''Çocuklar için Öz-Yeterlik Ölçeği'', ''Üst Biliş Ölçeği-Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE)'', ''Yaşam Doyumu Ölçeği'', "Ergenler İçin Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği (EİPNDÖ)'' ve ''Kişisel Bilgi Formu'' kullanılarak elde edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 23 programından faydalanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre ergenlerin öznel iyi oluşları ile öz yeterlikleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Ergenlerin öz yeterlikleri ile üst bilişleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Öz yeterliğin olumlu üst endişeler ve bilişsel izleme alt boyutları ile pozitif yönde anlamlı bir ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Öz yeterlik ile olumsuz üst endişeler ve batıl inanç, ceza ve sorumluluk inançları arasında da negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Öznel iyi oluş ile olumsuz üst endişeler arasında negatif yönde anlamlı, öznel iyi oluş ile batıl inanç, ceza ve sorumluluk inançları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Ancak öznel iyi oluşun üst biliş alt boyutlarından olan olumlu üst endişeler ve bilişsel izleme ile arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan öznel iyi oluş düzeyinin kız ve erkek öğrenciler arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir. Öz yeterlik ile öznel iyi oluş arasındaki ilişkiye üst biliş alt boyutlarından sadece olumsuz üst endişeler anlamlı düzeyde aracılık etmektedir. Diğer alt boyutların (olumlu üst endişeler, batıl inanç ceza ve sorumluluk inançları ve bilişsel izleme) bu ilişkiye anlamlı düzeyde aracılık etmediği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar ilgili alan yazın çerçevesinde tartışılmış ve araştırmacılara, alanda çalışan uzmanlara ve ebeveynlere önerilerde bulunulmuştur.