Eski Mısır'da monoteizm ve panteizm üzerinden hakikat arayışları - Aton ve Amon'un tektanrıcılık serüveni

Eski Mısır, inanç ve ihtişamı yansıtan bir çağın karşılığı olarak tanınmaktadır. Binlerce yıl süren bu yüksek kültüre, sayısı en az 1500'ü bulan tanrılar tarafından hükmedilmiştir. Bu uzun tanrılar listesinde iki ilah özel alakaya tabi tutulmalıdır; Aton ve Amon. Aton, tarihte monoteizmin ilk tanrısı olarak bilinmektedir. Amon ise, Ramsesler döneminde (MÖ 1292- MÖ 1070) panteist bir yaklaşımla biçimlenmiş bir tanrı modeline evirilmiştir. Bu tezin araştırma konusu, bahsi geçen her iki tanrının tek tanrı inancına uzanan yolun üzerinde atılan adımlardır. Yeni Krallık döneminde yaşayan ve 18. hanedanlığın bir üyesi olan Akhenaton (MÖ 1351-MÖ 1335) Aton dinini tasarlayan kişidir. Bu dinde yeni bir teolojik anlayış benimseyen firavun, güneş diski ve ışınları dışında başka hiçbir sureti bulunmayan güneş tanrısını tek tanrı olarak kabul etmiştir. Firavun, tanrısı Aton uğruna geleneksel tanrılara savaş açmış ve bu tanrıların başta Amon olmak üzere isimlerini tapınaklardan sildirmiştir. Amarna dönemi sona erince, Aton kültü de terk edilerek yeniden eski geleneklere dönülmüş ve Amon da yine panteonun başına getirilmiştir. Ancak tanrıların kralı Amon için yeni bir çağ başlatılır ve ruhban sınıfı Amon'a dair teolojiyi geliştirir. Dönemin ilahi ve dualarında da fark edilen bu teoloji Amon'a giderek panteist bir karakter kazandırır. Bu dînî anlayış Ramsesler dönemine de hâkim olur. Sonuç olarak, Amon hakikattir, diğer tanrılar da onun uzuvlarıdır; onlarla birlikte ışık, hava ve su elementleri de Amon'un bedenine aittirler. Hatta tüm dünya Amon'un ba-ruhunun bir tecellisidir. Anahtar kelimeler: Eski Mısır, Tanrı, Aton, Amon