Rotenon ile indüklenmiş in vitro Parkinson hastalığı modelinde paeonolün nörorestorasyon ajanı olarak değerlendirilmesi: Hasar sonrası hücre canlılığı, migrasyon ve pCREB sinyal iletiminin geri kazanımı

Parkinson hastalığı, yalnızca dopaminerjik nöron kaybıyla değil, bu nöronların enerji üretimi, dayanıklılık ve yaşamsal sinyal ağları arasındaki dengenin bozulmasıyla ilerleyen karmaşık bir süreçtir. Güncel görüşler, hastalığın erken dönemlerinde nöronların tamamen ölmediğini; bunun yerine mitokondriyal stres, fonksiyonel zayıflama ve sinyal baskılanması ile karakterize edilen geri döndürülebilir bir kırılganlık evresine girdiğini göstermektedir. Bu nedenle yalnızca öldürücü toksisiteyi değil, "iyileşme potansiyeli olan yaralanma" durumunu modelleyen deneysel tasarımlar giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu tezde, insan SH-SY5Y hücrelerinde rotenon ile böyle bir kısmi, ancak biyolojik olarak anlamlı mitokondriyal hasar modeli oluşturulmuş ve ardından doğal bir fenolik bileşik olan paeonolün, hasar oluştuktan sonra uygulanması durumunda hücresel toparlanmayı destekleyip desteklemediği araştırılmıştır. Model; hücre canlılığı, yara iyileşmesi ile kolektif hücre davranışı, oksidatif stres göstergeleri ve özellikle nöronal sağkalım açısından kritik bir düğüm noktası olan pCREB sinyal aktivasyonu üzerinden çok boyutlu olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, rotenonun hücreleri dramatik şekilde öldürmekten çok fonksiyonel kapasiteyi ve sağkalım sinyallerini baskılayan bir stres durumu yarattığını; paeonolün ise bu baskılanmış durumu kısmen tersine çevirerek fonksiyonel iyileşmeyi ve sinyal yeniden-aktifleşmesini desteklediğini göstermektedir. Bu bulgular, paeonolün yalnızca koruyucu bir ajan olarak değil, hasar sonrasında onarım ve toparlanmayı destekleme potansiyeline sahip bir aday olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Bu çalışma, Parkinson hastalığının yalnızca "kaybedilen nöronlar" üzerinden değil, henüz kaybedilmemiş fakat zayıflamış nöronların yeniden desteklenmesi perspektifinden ele alınabileceğine işaret ederek, gelecekteki mekanistik ve translasyonel araştırmalar için anlamlı bir bilimsel zemin sunmaktadır.