Evlenmeme eğiliminin sosyolojik boyutları: Manisa örneği

Evlilik kurumu, hukuksal olarak da onaylanan iki kişinin, yasal, duygusal, cinsel ve ekonomik olarak hayatlarını birleştirmesi ve toplum tarafından benimsenen, kendine ait çeşitli sınırları olan toplumsal bir kurumdur. Buna karşılık evlenmemek ve evlenmeme eğilimi ise, evlilik ile ilgili bahsedilen eylem ve tutumlara sahip olmamayı ifade eder. Günümüz modern toplumlarında, evlilik olgusu aile kurumunun örgütlenmiş biçimidir. Bu bağlamda yerine getirdiği işlevlerin önemi dolayısıyla toplumsal yapının ve toplumsal sistemin merkezi unsurlarından biri olan aile kurumu, bireylerin hayatlarını birleştirmesi ve topluma sosyalleşmiş yeni bireyler kazandırması açısından önemlidir. Fakat buna rağmen günümüzde artık evlilik olgusuna ve aile kurmaya yönelik tutumlar olumsuz anlamda yön değiştirmiştir. Nitekim TÜİK verileri incelendiğinde evlilik yaşının yükseldiği, evlenme hızının düştüğü, boşanma hızının arttığı, hane başına düşen ortalama çocuk sayısının düştüğü görülebilmektedir. Toplumsal bir gözlemle de doğrulanabilecek bu olgu, ortalama evlilik yaşını geçtiği halde evlenme eğilimi içinde olmayan bireylerle sık sık karşılaşma ihtimali ve imkânı oluşturmaktadır. Dolayısıyla, toplumda sosyolojik bir problem olarak evlenmeme eğiliminden söz etmek mümkündür. Evlenmeme eğilimi; ailenin yapısının ve işlevlerinin değişmesi veya bireylerin evlilikten beklentilerinin ve evlilik tutumlarının değişmesinden kaynaklanmıştır denebilir. Bu değişim olumsuz yönde gelişerek çoğunlukla bireylerin evlenmeyi tercih etmemesine veya evlenememelerine etki etmiştir. Bu da aile kurumunun toplumsal bir sorunla karşılaşması demektir. Bu bağlamda, bu çalışma Manisa örneklemi üzerinden Türkiye'de 40 yaş ve üzeri bireylerin evlenmeme eğilimlerinin sosyolojik boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece 40 yaş ve üzeri bekâr bireylerin evlenmeme nedenlerini ekonomik değişkenlere, evlilik beklentilerine, evlilik kurumuyla ilgili benimsedikleri değerlerin toplumdaki ortalama değerlerden farklılaşıp farklılaşmadığına göre incelenmesi amaçlanmıştır. Böylece evlenmeme eğilimini arttıran ekonomik, sosyal, kişisel ve sosyal psikolojik nedenlerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır ve verilerin toplanmasında da yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme formu kullanılmıştır. 7'si erkek, 10'u kadın olmak üzere 17 katılımcıyla görüşme yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler, betimsel analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinden katılımcıların çoğunun evlenmemeyi doğrudan tercih etmedikleri, başta belirli toplumsal ve sosyal nedenlerden etkilenmiş olmaları, sosyo-ekonomik bazı nedenler, bedensel/ruhsal rahatsızlıklar ve diğer bireysel sebeplerden ötürü evlenmeme durumuna maruz kaldıkları, evlilik/aile değerlerinin genel olarak korunduğu görülmüştür. Bununla birlikte çocuk sahibi olmayı isteme durumuna göre evlilik değerlerinin farklılaştığı yönündeki temel bulgulara erişilmiştir. Bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, evlilik/aile kurumuyla ilgili kavramsal çerçeveyi ve kuramsal temeli içermektedir. İkinci bölümde literatür özeti yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise önce araştırmanın metodolojisi hakkında bilgi verilmiş, sonra da katılımcılardan elde edilen verilerin analiziyle erişilen temel bulgulara yer verilmiştir. Bu bölüm, araştırmanın temel bulgularının diğer araştırma bulgularıyla karşılaştırıldığı tartışma ve varılan sonuç kısımlarıyla tamamlanmıştır. Anahtar kelimeler: Aile, evlilik, evlenmeme, evlenmeme eğilimi, evlilik yaşı