Psikoterapistlerin ruh sağlığı alanında yapay zekâ kullanılmasına yönelik tutumlarının araştırılması: Teorik bir tematik analiz

Yapay zekâ (YZ) hızla ruh sağlığı alanına girmekte, ancak Türkiye'de psikoterapistlerin bu teknolojileri nasıl anlamlandırdığı ve değerlendirdiği hakkında hâlâ çok az şey bilinmektedir. Bu nitel çalışma, Teknoloji Kabul Modeli 3'ü (TAM3) kuramsal çerçeve olarak kullanarak psikoterapistlerin psikoterapide YZ'yi benimsemeye ilişkin tutumlarını incelemiştir. Farklı disiplin ve kuramsal yönelimlerden gelen ve farklı YZ uzmanlık seviyelerine sahip 18 psikoterapistle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmacı, bir yandan klinik psikoloji yüksek lisans öğrencisi, diğer yandan küresel bir teknoloji şirketinde çalışan bir profesyonel olarak ikili bir konuma sahiptir; bu ikili konum, klinik ve teknolojik meselelerdeki duyarlılığını artırmış ve bu durum süreç boyunca sürdürülen refleksif uygulamalarla ele alınmıştır. Veriler, katılımcı anlatılarını TAM3 değişkenleriyle ilişkilendirmeyi ve klinik açıdan anlamlı temalar ortaya çıkarmayı amaçlayan kuramsal tematik analiz ile ele alınmıştır. Üç ana tema belirlenmiştir. "YZ'nin algılanan rol yelpazesi" teması, YZ'nin idari ve klinik destek işlevlerinde "asistan", triyaj ve psikoeğitimde olası bir "halk sağlığı aracı" ve daha tartışmalı bir biçimde "yardımcı terapist" olarak konumlandırılmasını betimlemiştir. "Terapistlerin dijital hazırlık seviyesi ve teorik yönelimi" teması, dijital okuryazarlık seviyesinin ve kuramsal duruşun kabul ya da kuşkuyu nasıl şekillendirdiğini göstermiştir. "Benzer kaygılar ve benimseme için önkoşullar" teması ise etik ve veri mahremiyeti ve güvenliği gibi kritik koşulların yanı sıra özerklik ve beceri kaybı kaygılarını ortaya koymuştur. Genel olarak YZ, insanî bakımın yerine geçmekten çok onu desteklediği ve etik, ilişkisel ve mesleki güvenceler inandırıcı bulunduğu ölçüde kabul edilmiştir. Son olarak bu çalışma; "Dijital Anamnez" ve "Seans Taslakları" uygulamalarının benimsenmesini, bilgilendirilmiş onam süreçlerine şeffaf yapay zeka politikalarının entegre edilmesini klinik uygulamaya yönelik somut öneriler sunmaktadır.