Farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin verim ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışma Bolu ekolojik koşullarında farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin tarımsal ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. 111 genotip ile iki çemen çeşidi olmak üzere toplam 113 farklı çemen tohumu kullanılmış ve çalışma 2019 yılında Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama alanında Augmented Deneme Desenine göre tasarlanmıştır. Çalışmada tohum ekiminden fide çıkışına kadar geçen süre (12,14-41,14 gün), ilk çiçeklenmeye kadar geçen süre (43,91-53,91) gün, % 50 çiçeklenmeye kadar geçen süre (48,05-58,05 gün), %100 çiçeklenmeye kadar geçen süre (48,14-71,64 gün), bakla bağlama bağlangıcına kadar geçen süre (47,09-57,59 gün), bitki boyu (35,10-92,00 cm), bitkide dal sayısı (2,18-7,98 adet), sap kalınlığı (2,23-5,47 mm), yaprakçık ayası uzunluğu (1,29-3,81 cm), yaprakçık ayası genişliği (0,36-1,91 cm), ilk bakla yüksekliği (6,26-37,76 cm), bitki başına bakla sayısı (1,05-48,85 bakla/bitki), bakla boyu (6,06-13,17 cm), bakla eni (2,23-4,46 mm), bakla kalınlığı (1,47-2,96 mm), bakla başına tohum sayısı (7,65-17,75 adet/bakla), bin tane ağırlığı (3,19-32,20 g), bitki başına tohum verimi (0,19-16,91 g/bitki), biyolojik verim (1,02-74,95 g/bitki), hasat indeksi ( % 0,49-41,96), ham protein oranı ( % 22,28-32-24), sabit yağ oranı (% 2,17-15,52) ile sabit yağ ana asitlerinden elaidik asit (%2,22-50,64), stearik asit (% 0,96-68,55), oleik asit (% 1,00-42,83), palmitik asit (% 1,88-13,39), araşidonik asit (% 0,27-11,40), linoleik asit (% 0,91-9,74) belirlenmiştir. Yapılan varyans analizi sonucunda; incelenen özellikler bakımından çemen çeşit ve genotipleri arasında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre; Bolu ekolojik koşullarına uygun çemen genotipinin, bitki başına tohum verimi, ham protein içeriği ve sabit yağ açısından CN 19119, CN 19154, CN 19108, PI 628790 genotiplerinin uygun olduğu söylenebilir.