Farklı sürelerde ve koşullarda bekletilen buttum (pistacia khinjuk stocks) tohumlarında fizyolojik dormansinin araştırılması

Olumsuz çevresel faktörlerin, canlı yaşamı için zorlayıcı boyutlara ulaştığı dönemlerde, hayatta kalmayı başarabilecek adaptasyonlar geliştirmek, tür neslinin devamı bakımından kritik önem taşımaktadır. Bitkilerde bu davranış canlılık fonksiyonlarının minimum düzeye indirildiği dormansi ile sağlanır. Tohumların bekletilme koşulları ve süresinin fizyolojik dormansi üzerinde etkisinin olduğu bilinmektedir. Yabani Pistacia türleri ülkemizde özelikle Pistacia khinjuk Stocks (buttum) fıstık anacı olarak kullanılmaktadır ve düşük çimlenme oranları günümüzde istenilen anaç sayısını elde etmede hala bir sorun olarak devam etmektedir. Bu çalışmada fizyolojik dormansinin değerlendirilmesi amacıyla yeni hasat edilen ve 1, 2, 3 ve 4 yıllık tohumlar 4 oC ve 25 oC de bekletilerek çimlendirilmiştir. Bu çimlenme verileri endospermde, nişasta miktarı ve beta amilaz aktivitesi embriyoda, absisik asit (ABA) giberellik asit (GA3) miktarı ile desteklenerek fizyolojik dormansi anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmamızda tohumlara herhangi bir dormansi kırıcı ön işlem uygulanmamıştır. Bu koşullarda en yüksek çimlenme oranı (%81) yeni hasat edilen tohumlarda görülmüştür. Nişasta miktarı en yüksek (56 mg/g) yeni hasat, en düşük (29.71 mg/g) değeri ile 25 oC 4 yıl bekletilen tohum endospermlerinde tespit edilmiştir. Beta amilaz aktivitesi en yüksek (26.86 EU/g) 4 yıl 25 oC, en düşük (10.95 EU/g) yeni hasat tohumu endospermlerinde görülmüştür. ABA/GA3 oranı en yüksek (5.05 ng/g) yeni hasat, en düşük (0.89 ng/g) değeri ile 3 yıl bekletilen tohum embriyolarında bulunmuştur. Tohumların bekletilme sıcaklığının tohum çimlenmesinde fark edilir bir etkiye sahip olmadığı görülmektedir. Bekletilme süresince ABA/GA3 oranında azalma olmasına rağmen çimlenme oranında fark edilir derecede çimlenme artışı olmamıştır. Bekletilme süresince ABA/GA3 değerinin azalması ile beta amilaz aktivitesinde artma ve nişasta miktarında azalma görülürken çimlenme oranının artmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, P. khinjuk tohumlarında fizyolojik dormansisinin belirlenmesi için alternatif parametrelerin araştırılması gerektiğini göstermektedir.