Gazali ve Heidegger düşüncesinde ölüm ve ölümlülüğün anlamı

Bu çalışmada iki farklı düşünce geleneğinin önde gelen filozoflarından olan Gazali ve Heidegger'in ölüm ve ölümlülük hakkındaki düşünceleri karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmıştır. Gazali, bedenin ölümünü dünyevi ölüm olarak adlandırmış ve ölümü bir geçiş süreci olarak görmüştür. Ona göre insan bu dünyaya bir amaç doğrultusunda gönderilmiştir: Tanrı'yı tanımak. Tanrı'yı tanımak, insanın kendisini tanıması ve anlaması sayesinde mümkün olur. İnsanın bir parçası olan, dolayısıyla da anlaşılması gereken ölüm, aynı zamanda bu anlamlandırma sürecini dönüş olmayacak bir biçimde sona erdirir. Gazali'nin düşüncesinde, ölümlülüğün insanın dünyadaki en önemli hakikati olması, süreyi sınırlandırması, ahiret ve dünya arasında bir köprü vazifesi görmesi ve en önemlisi insanın nasıl yaşayacağı konusunda rehber olması anlamlı ve değerli bir hayatın inşasını mümkün kılar. Heidegger ise Dasein'ın ölümünü, varlığının sona ermesi olarak adlandırmıştır. Ona göre ölüm, Dasein'ın varlığının bu dünyadaki tüm olanaklarının bitmesi ve onun artık bu dünyada yer almaması demektir. Yani ölümle Dasein'in varlığı olanaksız hale gelmekte ve Dasein en asli gerçekliği olan hiçliğiyle yüzleşmektedir. Fakat Heidegger, hiçliğiyle yüzleşen insanın otantik bir varoluşa yöneldiğini belirtir. Heidegger'e göre böyle bir insan, ölümün, olanaklarının sonu olduğunu fark ettiği için diğer insanlar gibi olmayan, onları taklit etmeyen, kendine has fikirleri olan sahih bir yapıya kavuşur. Gazali, ölümü ahirete bir hazırlık süreci olarak görüp ölümün Tanrı'yı tanımayı, anlamayı ve ilahi emirlere uygun bir hayat yaşamayı sağlaması sebebiyle hayatı anlamlı hale getirdiğini belirtirken, Heidegger ölümü otantik bir varoluşa geçiş sağlaması bağlamında anlamlandırmıştır. Her iki düşünür de ölümlülüğün bilincinde olmakla insanın çeşitli imkanlara sahip olacağını belirtmiş ve ölümün kabullenilmesiyle ve sık sık anılmasıyla ölüme hazırlıklı olmanın önemini vurgulamıştır. Ancak iki düşünür, ölüme hazırlanma bağlamında ve ölüme yüklenen anlamlar bakımından farklı sonuçlara ulaşmıştır. Bunun temel nedeni, Gazali'nin dini inancını eserlerine yansıtan bir mutasavvıf filozof, Heidegger'in ise varoluşçu bir filozof olmasıdır. Anlam ve varlık konusunda Gazali önceliği Tanrı'ya verirken Heidegger varlığa vermiştir. Anahtar Kelimeler: Gazali, Hayatın Anlamı, Heidegger, Otantiklik, Ölüm, Ölümlülük