Geçmişten günümüze kemane icracılığında gelişim ve değişim süreci

Bu doktora tezi, kemane icracılığının geçmişten günümüze uzanan gelişim ve değişim sürecini, geleneksel icra anlayışı ile sentez/yenilikçi yaklaşımlar ekseninde incelemektedir. Çalışmada kemanenin Anadolu müzik kültürü içerisindeki tarihsel konumlanışı, bölgesel icra pratikleri, aktarım biçimleri ve icracı profilleri çok boyutlu bir çerçevede ele alınmaktadır. Araştırmanın temel amacı; geleneksel kemane icracılığına kaynaklık eden unsurların ortaya konulması, bu geleneğe referans teşkil eden icracıların icra tavırlarının teknik ve stilistik özellikler bağlamında çözümlenmesi, sosyokültürel dönüşümlerin kemane icrası üzerindeki etkilerinin tartışılması ve sentez/yenilikçi icra anlayışına yön veren icracıların icra karakteristiklerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesidir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında betimsel tarama modeli esas alınarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde yazılı kaynaklar ile sesli/görsel materyaller doküman incelemesi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın örneklemini, tarihsel süreç içerisinde yerel ve ulusal düzeyde görünürlük kazanmış ve icralarına ait kayıtlarına erişilebilen 14 kemane icracısı oluşturmaktadır. İçerik analizi aşamasında seçilen icra örnekleri, geleneksel ve sentez/yenilikçi icra yaklaşımlarını görünür kılacak ölçütler doğrultusunda incelenmiş; bazı örneklerde saz bölümleri, bazı örneklerde ise eserin tamamı icracıya özgü teknik ve tavır özelliklerini yansıtacak biçimde notaya aktarılmıştır. İcralarda kullanılan akort sistemleri belirlenmiş ve elde edilen notasyonlar Finale 2014 nota yazım programı aracılığıyla dijital ortama aktarılmıştır. Araştırma bulguları, kemane icrasının tavır, teknik ve repertuvar bileşenleri bakımından tarihsel süreklilik gösteren yönleri bulunduğunu; buna karşın kentleşme, kitle iletişim araçları, teknolojik gelişmeler, kurumsallaşma süreçleri (TRT ve konservatuvarlar) ve türler arası etkileşim gibi etkenlerle yeniden biçimlenen dinamik bir performans alanına işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, kemane icrasındaki dönüşüm sürecini; geleneğin yeniden üretim biçimleri, bireysel yaratıcılık ve çağdaş icra bağlamlarının belirleyiciliği çerçevesinde birlikte ele alarak, kemane icracılığına ilişkin tavır ve üslup temelli sınıflandırma tartışmalarına analitik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.