Geleneksel yapıların kent ekosistemine uyum bağlamında irdelenmesi, Kastamonu kentsel sit alanı örneği

Kastamonu şehri, Tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar birçok farklı medeniyete ev sahipliği yaptığı için zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Bu mirası günümüze kadar taşımayı başarmış olan şehir hem kültürel hem de doğal potansiyeller bakımından çeşitlilik gösteren geleneksel yerleşim alanları ve kentsel imaj unsurları barındırmaktadır. Doğu-batı yönünde yükselen yamaçların ortasından kuzey-güney doğrultusunda akan Karaçomak Çayı etrafında gelişmiş olan şehir merkezinde farklı dönemlere ait tarihi yapıların değerli örnekleri varlığını sürdürmektedir. Bu karakteristiklerle önemli bir Anadolu kenti olmayı başaran ve araştırma alanı olarak tercih edilen Kastamonu Kentsel Sit Alanı, temel olarak iki ana başlıkta incelenmiştir. İlk olarak kentsel sit alanı içerisinde yer alan geleneksel dokuları oluşturan yapılar, yapıldıkları döneme ait medeniyetlerin kültürleri, sosyo-ekonomik durumları, kimlikleri, inançları, toplumsal yapıları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmenin sonucunda kentsel gelişim ve tasarım kriterleri, kentsel imaj unsurları ve geleneksel dokular ortaya konmuştur. İkinci aşamada, aynı zamanda geleneksel dokuların şekillenmesinde de başlıca rol oynayan topoğrafya, iklim ve arazi örtüsü bileşenleri üzerinden kent ekosistemi incelenmiştir. Kentsel gelişimi şekillendiren başlıca faktör olan topoğrafyanın geleneksel yapılar üzerindeki etkileri değerlendirildikten sonra, güncel yapılaşma yoğunluğuna bağlı olarak meydana gelmiş olan yapay topoğrafya üzerinden günümüz Kastamonu kent ekosistemi üzerinde etkili olan dinamikler ortaya konmuştur. Eğim, bakı ve yükselti kriterleri üzerinden çok ölçütlü risk analizine tabi tutulan yapay topoğrafya; güneşlenme, arazi örtüsü/arazi kullanımı sınıfları, rüzgâr ve yağış bileşenleriyle birlikte yorumlanarak şehrin gelişimi, bu bileşenler doğrultusunda tartışılmıştır. Günümüz kent ekosistemini şekillendiren bu başlıca unsurların geleneksel yapıların oluşmasında etkili olan unsurlarla karşılaştırılması önemli çıkarımların yapılabilmesini sağlamıştır. Yapılan değerlendirmeler, kentleşme politikalarındaki önceliklerin geleneksel göstergelerden beslenmediği, yapı imar düzenlemelerinde kent kimliğini oluşturan doğal-kültürel imaj unsurlarının yeterince önemsenmediği, kent ekosisteminin sürdürülebilirliğinin ve afet risk taşıyan bazı unsurların göz ardı edildiği neticesine ulaştırmıştır. Son olarak, kültürel mirasını günümüze kadar taşıyabilmiş önemli bir Anadolu şehri olan Kastamonu'nun, geleneksel yapılarından feyz alınarak gelecek nesillere aktarılabilmesini sağlayabilecek öneriler getirilmiştir.