Gestasyon yaşı ≤ 32 hafta olan preterm yenidoğanlarda idrar fosfor atılımının kemik mineral eksikliğinin önlenmesinde bir gösterge olarak kullanılması

Giriş: Prematüre osteopenisi raşitik değişiklikler olmadan kemik mineral içeriğinde azalma (osteopeni) ile karakterizedir. Kalsiyum ve fosfor düzeyleri ile kemik mineralizasyonunun doğru olarak değerlendirilmesinin zorluğu, prematüre osteopenisinin etkili yönetimini zorlaştırır. Amaç: Bu çalışmada gestasyon yaşı ≤ 32 hafta olan preterm yenidoğanlarda idrar fosfor atılımının kemik mineral eksikliğinin önlenmesinde bir gösterge olarak kullanılmasının uygun olup olmadığının ve idrar fosfor atılıma göre fosfor replasmanı yapılmış yenidoğanlarda kemik mineralizasyonu belirteçleri olan serum Ca, P, ALP düzeyleri arasındaki ilişkinin gösterilmesi amaçlanmıştır. Araç ve Yöntemler: Bu retrospektif çalışmaya Ocak 2016-Aralık 2020 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Neonatoloji Bilim Dalı, Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde yatırılarak takip edilmiş, gestasyon yaşı ≤ 32 hafta olan yenidoğanlar dahil edildi. Yatarak takip edildiği süre boyunca prematüre osteopenisi açısından riskli bulunan toplam 243 hasta dosyası incelendi. Metabolik hastalık tanısı alan, karaciğer fonksiyon testlerinde bozulmaya neden olacak sistemik hastalığı, klinik olarak anlamlı patent duktus arteriozus (PDA) dışında ağır konjenital kalp hastalığı ve diğer konjenital anomalileri olan 68 hasta çalışmaya dahil edilmedi, toplam 175 hasta ile örneklem oluşturuldu. Perinatal ve postnatal tanılar ile birlikte hastaların parenteral ve enteral beslenme özellikleri, kullanılan ilaçlar kaydedildi. Takip edilen preterm yenidoğanlarının kaçında osteopeninin erken bulgusu olan ALP yüksekliği saptandığı, bu hastaların gestasyon haftası, enteral beslenmeye geçiş süreci, eşlik eden komorbiditeleri arasındaki ilişki, serum Ca, P, ALP, idrar Ca, P, kreatinin düzeyleri ile TRP oranları tedavi öncesi ve sonrası olmak üzere değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya katılan 175 hastanın %50,9'u (n=89) kız cinsiyette, %49,1'i (n=86) ise erkekti. Gestasyon haftası olup ortalama 30 (±2 gün) hafta olarak bulundu. Hastalarda en erken ALP yüksekliği görülen günün ortanca değeri 16. gün olarak bulundu. Takipleri boyunca ALP yüksekliği (≥ 450 IU) görülenler %50,9 (n=89) iken görülmeyenlerin oranı %49,1 (n=86) olarak saptandı. Çalışmaya dahil edilen hastalarda ALP yüksekliği görüldüğü esnada bakılan serum P değerleri normal aralıkta olanlar %71,9 (n=64) iken düşük olanların oranı ise %28,1 (n=25) olarak saptandı. Osteopeni bulguları geliştiği sırada serum P düzeyi normal olan hastaların %58,7'sinin (n=37) idrar P seiyesi 5 mg/dL'nin altında iken %41,3'ünün (n=26) idrar P'si 5 mg/dL ve üzerinde saptandı. Benzer şekilde bu hastalarda TRP %95 ve üzeri olanlar %54 (n=34) iken, TRP %95 altında olanlar %46 (n=29) olarak bulundu. Tedavi öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında tedavi sonrasında serum ALP değerlerinin düşüşü ile serum P ve idrar P değerlerinde yükselme istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p değerleri sırasıyla p=0,001, p=0,001, p=0,001, p<0,01). Sonuçlar: Sonuçlarımıza göre prematüre bebeklerde P eksikliğinin osteopeniye neden olan en önemli faktörlerden biri olduğu bilinmekte olup çok özellikle ileri preterm bebeklerde sık kullanılan serum P düzeylerinin normal sınırlarda olması yanıltıcı olabileceği özellikle riskli gruptaki bebeklerde idrar P düzeyleri ile doğrulanması gerektiği gösterildi.