Rhagoletis pomonella (walsh, 1867) (diptera: tephritidae)'nın küresel habitat uygunluğunun CMIP6 iklim değişikliği senaryoları altında ensemble modeli ile belirlenmesi

İklim değişikliği, dünya genelinde türlerin dağılımını önemli ölçüde etkileyerek, tarımsal zararlıların coğrafi yayılış alanlarını ve ekolojik etkileşimlerini değiştirmektedir. Bu çalışma, elmanın önemli bir zararlısı olan Rhagoletis pomonella (Walsh, 1867) (Diptera: Tephritidae) türünün mevcut ve gelecekteki iklim koşulları altında (CMIP6), küresel düzeyde potansiyel yayılımını tahmin etmek amacıyla, toplu tür dağılım modelleme teknikleri (MaxEnt, GLM, GAM ve CTA algoritmalarının birleşimi) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Model, 316 gözlem kaydı ile 15 çevresel ve ekolojik değişken (11 çevresel ve 4 ekolojik) kullanılarak kalibre edilmiştir. Sonuçlar, modelin yüksek tahmin performansına (ROC >0.90, TSS >0.84) sahip olduğunu göstermiştir. Habitat uygunluğu üzerinde en belirgin etkinin, sıcaklık ile ilişkili faktörler olan en sıcak çeyreğin ortalama sıcaklığı ve yıllık sıcaklık aralığı tarafından oluşturulduğu belirlenmiştir. Küresel ölçekte mevcut koşullar altında R. pomonella için en uygun habitatların çoğunlukla Kuzey Amerika, Avrupa ve Doğu Asya'nın ılıman bölgelerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Geleceğe yönelik iklim senaryoları (SSP1-2.6 ve SSP5-8.5), uygun habitatların kuzeye ve daha yüksek rakımlara doğru genişleyeceğini, özellikle kuzey Avrupa, güney Kanada, kuzey Japonya ve Türkiye gibi bölgeleri önemli ölçüde etkileyeceğini öngörmektedir. Buna karşılık, şiddetli iklim senaryoları, aşırı sıcaklık artışları nedeniyle güney ABD ve Akdeniz Avrupa'sı gibi tarihsel olarak uygun habitatların habitat kalitesinde düşüş yaşanabileceğini işaret etmektedir. Avrupa, Türkiye ve Japonya'nın önemli tarımsal ekonomilere ve istilalara karşı yüksek düzeyde duyarlılığa sahip oldukları göz önüne alındığında, bu bölgelerdeki riskler özel önem taşımaktadır. Türkiye'de, elma üretim alanlarını tehdit edebilecek ölçüde uygun habitatlarda belirgin artış öngörülmektedir. Japonya'da ise özellikle kuzey adalarında uygunluğun belirgin şekilde artması beklenmekte olup, bu durum izleme faaliyetlerinin artırılması ve önleyici stratejilerin geliştirilmesini gerektirmektedir. Bu çalışma, iklim kaynaklı R. pomonella dağılımındaki değişimlerin etkilerini hafifletmek amacıyla uluslararası düzeyde koordine edilen biyogüvenlik programları, yerelleştirilmiş zararlı kontrol yöntemleri ve esnek tarımsal politikaların gerekliliğini vurgulamaktadır.