Göç, kimlik, müzik: Karaağaçlı Pomak topluluğunda Balkanlılık tahayyülleri ve kültürel kimliğin müziksel inşası

Manisa Karaağaçlı'da, Osmanlı Rus savaşlarıyla başlayan ve günümüze kadar gelen zaman diliminde, çeşitli göç dalgalarıyla Bulgaristan'ı terk ederek yerleşmiş, aynı kökenden olsalar da, hem kökenden hem de birbirlerinden farklı tutumlar sergileyen iki Pomak grubu bir arada yaşar. Coğrafi ve kültürel kökenlerinden 100 yılı aşkın arayla kopmuş olan bu gruplardan biri, 93 Muhacereti'nden başlayarak 1989'a kadar devam eden süreçte yaşadığı göç deneyimine ithafen 'Muhacir' diye adlandırılan grubun torunlarından oluşur. Diğeri de 1989'da başlayan süreçte yaşadığı göç deneyimine bağlı olarak 'Göçmen' olarak adlandırılan üyelerden kuruludur. Göçmenler'in Karaağaçlı'ya gelişine kadar Muhacir olarak adlandırılan grup, Göçmenler'in gelişiyle 'Yerli/Buralı' olmuştur. 93 Muhaciri Pomaklar, Karaağaçlı'ya gelirken, köken kültürün bir bölümünü de yanlarında taşımışlardı. Grubun göçü deneyimleyen bireyleri yaşamdan ayrılmış, onların Karaağaçlı'da doğup büyüyen torunları, hem dedelerinden onlara aktarıla gelen hem de doğup büyüdükleri kültürden edindikleri kolektif sermayeden oluşmuş bağlam içinde varlık sürdürmüşlerdi. Ta ki, 1989 yılında, dedeleriyle aynı kökenden başka bir göç ile Karaağaçlı'ya gelen, farklı bir kültürel yapıya sahip, Göçmen Pomaklar'la karşılaşana kadar. Aynı kökenden aynı hedefe göçmüş olsalar da, göç sürecinin ve kültürel deneyimlerin farklı özellikleriyle, sonuçta, iki farklı kültürel grup doğmuştu: Yerliler (Muhacirler) ve Göçmenler. İki farklı grubun, Karaağaçlı'da bir arada yaşaması zorunluluğundan doğan çatışma ortamı, her iki grupta da kimliksel müzakereleri hızlandırdı ve yeniden kültürleşme sürecini başlattı. Aynı kökenden olmanın bilinciyle, iki ayrı kültürel grup kimliğine sahip olsalar da tekrar 'biz' olabilmenin yolunu, Balkan coğrafyasına aitlik tahayyülüyle buldular. Bu tahayyüllerden temellenen, farklılıklarıyla birlikte her iki kimliğe de yanıt veren ve aynı zamanda, benzer göç süreçleriyle Karaağaçlı ve çevresine yerleşmiş, aynı çevreyi paylaştıkları diğer gruplarla ve kökenle de bir olmayı sağlayan 'Balkanlı' kimliğinin inşa süreci de böylece başlamış oldu. Müzik de bir farklılık unsuru olarak, bu yeni kimliğin inşasında hem aidiyeti kurmada ve onaylamada, hem de aidiyete bağlı anlamları temsil etmede ve her temsilde yeniden üreterek sonraki kuşağa aktarmada bir araç ve ifadesel bir alan rolü oynadı.