Devlet destekleri ve KOBİ'lerin istihdamı, Türkiye'nin imalat sanayii üzerine ekonometrik bir analiz

Kamu teşvikleri ülkelerin bölgesel kalkınmadan uluslararası rekabette güçlenmeye kadar çeşitli maksatlar için kullandıkları maliye politikalarıdır. Türkiye 2012 yılından itibaren sektör odaklı uygulanan kamu teşviklerini daha çok bölgesel eşitsizlikleri dengeleme maksadı ile kullanmaya başlamıştır. Bu durum ülke ekonomisinin bölgelerinde ve alt sektörlerinde yapılabilecek yeni analizler için fırsatlar oluşturmaktadır. Literatürde bölgesel kalkınma için kullanılan teşviklerin etkilerini inceleyen çalışmaların ekseriyeti gelişmiş ülkeler üzerinedir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için yapılmış çalışmaların geneli ise devlet desteklerinin toplam ekonomi üzerine etkilerini incelemektedir. Dolayısı ile literatürde sektör ve bölge bazlı mikro çalışmalara ihtiyaç olduğu açıktır. Bu çalışma bahsedilen ihtiyaca Türkiye'nin imalat sanayinde faaliyet gösteren Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ) örneği ile mikro veri analizi katkısı sağlama niyetindedir. Türkiye'nin yeni teşvik programının performansı basit bir şekilde incelendiğinde KOBİ'lerin yeni politikalar aracılığı ile istihdamlarını artırmada zorluklar yaşadığı göze çarpmaktadır. Dahası, şirketlerin yıllık istihdam değişiklikleri bölgelerine ve ölçeklerine göre incelendiğinde giderilmesi amaçlanan eşitsizliklerin mevcudiyetini koruduğu görülmektedir. Verilen teşviklerin etkisini daha detaylı incelemek için çalışmada ampirik analizlerde bulunduk. Bu analizleri uyguladığımız veri seti bağımsız bir araştırma şirketinin imalat sanayiindeki KOBİ'ler ile 2016 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile iş birliği içinde yapmış olduğu anket çalışmasından gelmektedir. Çalışmada, soruları cevaplayan 10 063 firma üzerinden sektörel ve bölgesel örneklem oluşturulmuştur. Bu veriye ek olarak bölgesel etkilerin kontrolünü sağlayacağımız değişkenleri Türkiye İstatistik Kurumunun (TUİK) paylaştığı veriler üzerinden oluşturduk. Edindiğimiz değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için En Küçük Kareler (EKK) ve potansiyel içsellik şüphesi dolayısı ile Araç Değişken (IV) ekonometrik yaklaşımları uygulanmıştır. EKK yaklaşımı ile edindiğimiz bulgular gösterdi ki genel olarak teşvikler ile firmaların istihdam büyümeleri ve seviyeleri arasında pozitif bir ilişki bulunmakta. IV yaklaşımında bu sonuçların katsayılarını daha büyük olarak bulduk. İstihdam teşviklerinin etkisi incelendiğinde iki yaklaşımda da tutarlı anlamlılığa sahip sonuçlara ulaşamadık. Son olarak şirketlerin ölçeklerine göre yaptığımız incelemeler 1-19 arası istihdama sahip şirketlerin 20 ve üzeri istihdama sahip şirketlerden biraz daha fazla teşviklerden olumlu etkilendiğini bulduk. Bunlara ek olarak firma karakteristikleri arasında bulunan firma yaşı, kapasite kullanım oranı, firmaların yenilikçi oluşu, makine gelişmişlik düzeyi ve bilişim teknolojileri gelişmişlik düzeylerinin şirketlerin istihdamı üzerinde anlamlı etkileri olduğunu bulduk.