Güneydoğu Avrupa ülkelerinde iktisadi dönüşüm süreçleri: Bulgaristan ve Romanya örnekleri

196 ÖZET "İktisadi dönüşüm" kavramı, eskiden merkezi planlı ekonomi sistemine sahip olup, günümüzde piyasa ekonomilerini oluşturmaya çalışan ülkeler için kullanılmaktadır. Birçok iktisatçı iktisadi dönüşümün kolayca tamamlanacağına inanmış, ancak uygulamadan çıkan sonuçlar bu sürecin oldukça sancılı olduğunu ortaya koymuştur. Günümüzde bazı eski merkezi planlı ülkeler iktisadi dönüşüm konusunda önemli aşamalar katetmiş iken, diğerleri oldukça geride kalmaktadır. Güneydoğu Avrupa ülkelerinden özellikle Batı Balkanlar yapılması gereken reformları önemli ölçüde geciktirmişlerdir. Bu ülkeler 1990'h yıllarda savaş serüvenleri ve iç çatışmalar ile meşgul olurken, Bulgaristan ve Romanya kendini önemli ölçüde reform etmeyi başarmıştır. Uzun süre değişik imparatorlukların bir parçası olarak yaşamış olan Güneydoğu Avrupa, günümüzde de barış ve güvenliğini etkileyen gelişmelere gebedir. Bu durum, özellikle Batı Balkan ülkelerindeki iktisadi dönüşüm sürecine olumsuz etki yapmaktadır. Aslına bakılırsa, Bulgaristan ve Romanya'daki reform süreci de 1996 yılına kadar önemli ölçüde geciktirilmiştir. Bu yüzden her iki ülke de reform konusunda Orta Avrupa ve Baltık ülkelerinin gerisinde kalmıştır. Reformların geciktirilmiş olması aynı zamanda bu ülkelerdeki makroekonomik istikrarsızlıkların da temelini oluşturmuştur. İktisadi dönüşüm sürecinin başında Bulgaristan şok terapiyi, Romanya ise aşamalı stratejiyi benimsemiştir. Ne var iki her iki ülke de benimsediği istikrar programlarına pek fazla uymamış ve genel olarak birbiriyle çelişen politikalar izlemiştir. Örneğin, hiperenflasyonla mücadele çerçevesinde bir taraftan sıkı para politikaları izlenmiş, diğer taraftan kayıpla çalışan şirketlerin ayakta tutulması maksadıyla genişletici maliye politikalarına yer verilmiştir. Özellikle eski197 komünist partilerin bir uzantısı olan siyasi partilerin iktidar dönemlerinde, bu tarz tutarsız politikalara daha çok yer verilmiştir. 1997 yılından itibaren hem Bulgaristan, hem de Romanya reformlara daha çok yer vermeye başlamıştır. Bulgaristan'ın bu konuda daha başarılı olduğu ortadadır. İşsizlik oranı yüksek kalmaya devam ediyor olması hariç, son birkaç yıldan beri makroekonomik istikrarını korumaya başarmış olan Bulgaristan, 2002 yılının sonlarında "işlevsel piyasa ekonomisi" statüsünü kazanmıştır. Diğer taraftan Romanya böyle bir statüye sahip olamadığı gibi, makroekonomik istikrara da henüz tam anlamıyla kavuşmuş değildir. Her iki ülke de özelleştirme sürecinin sonlarına yaklaşmış iken, bazı yasal reformlar konusunda hala sıkıntı yaşanmaktadır. Ayrıca her iki ülkenin finansal sistemleri de yeterince gelişememiştir. Ekonominin daha çok büyümesi için diğerleri arasında finansal sistem de geliştirilmelidir. Bölgesel işbirliği ve AB ile entegrasyon da bu ülkelerin daha çok büyümesine zemin oluşturacaktır. 2007 veya 2008'de Bulgaristan ve Romanya'nın AB üyeliğine kabul edilmesiyle, bu ülkelerin iktisadi dönüşümünün sembolik olarak da tamamlanmış olacağı söylenebilir. Ancak söz konusu ülkelerdeki refah seviyesinin yükselmesi için, ekonomi alanında daha çok çabanın sarfedilmesi gerekecektir.