Hadisler ve atasözleri arasındaki etkileşim

Hadis kelimesiح د ث kelimesinden türemiş "yeni, orijinal, daha önceden olmayan, sonradan olan ve söz " anlamlarına gelmektedir. Kur'an'da 36 tane hadis kökünden türeyen kelimeler bulunmaktadır. Daha çok söz, haber, konuşma ve eskilerden haber verme gibi anlamlarda kullanılmıştır. Terim anlamı olarak birçok tanım yapılmış ancak bu tanımlar daha çok Hz. Peygambere nispet edilen söz, fiil ve takrirler etrafında şekillenmiştir. ح د ث kelimesinin etrafında yaşanan bu şekillenme durumları, hadis alanında yaşanan gelişim ve içerdikleri özelliklerden dolayı farklı dönemlere ayrılmıştır. Atasözü ise insanlara öğüt verici olup belirli denemeler sonucu oluşan kalıplaşmış sözlerdir. Yer ve zaman olarak var olduğu tarih net bir şekilde bilinemese de insanlık tarihiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bazı atasözlerinin mecaz anlamda kullanıldığı veya farklı koşullardan etkilenerek değişiklik gösterdiği fark edilmiştir. Günümüzde atasözlerine hala önem verilmekte ancak eskisi kadar kullanılmamaktadır. Kültür kavramı ise halkın belirli bir yaşam biçimini ifade etmek için kullanılan herkesin kendi alanına göre tanımlaması bulunan bir kelimedir. Bu kavram herkese göre farklı anlamlar içermesi tam bir tanım yapılamamasına sebebiyet vermiştir. Görünen o ki bazı hadis ve atasözleri belirli bir tecrübenin veya yaşanmışlığın sonucunda ortaya çıkan ifadelerdir. İkisinin de hedef kitlesi insanlar olup insanlara öğüt vermek ve halkı belirli ahlaki düzeye ulaştırmak gibi amaçları vardır. Durum böyle olunca birbirlerinden etkilenmeleri kaçınılmaz olmuş ve daha çok atasözleri hadislerden etkilenmiştir. Gerek mana gerekse lafız yönünden birçok atasözü hadislerden etkilenmiştir. Bazı durumlarda hadislere muhalif görünen atasözleri de dikkat çekmekte olup, bunların çağdaş araştırmalarda çoğunlukla göz ardı edildiği fark edilmiştir. Bu çalışmada hadislerle mana ve lafız yönünden benzer olan atasözlerini ele alacağımız gibi onlarla çelişen atasözleri değerlendirilecektir.