Halide Edip Adıvar'ın Çaresaz romanında kiplik

Kiplik, uzun ve karmaşık bir tarihe sahiptir. İlk olarak mantık alanında karşılaştığımız bu kavram, dil bilimsel kullanımından uzak, mantık alanının bir alt kategorisi olarak gelişim göstermiştir. Bu kavramın temelini oluşturan mantık ve düşünme formları arasındaki yakın ilişkiyi açıklamak için dilsel anlatımlara ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaçla beraber mantık alanıyla birlikte kipliğin de temeli atılmıştır. Birçok araştırmacı, kiplik kavramının biçimsel ve anlamsal boyutunu incelemesine rağmen ortak bir noktada uzlaşıya varamamıştır. Araştırmacılar farklı bakış açılarıyla hareket ederek farklı tanımlar ortaya koymuştur. Genel olarak kiplik yazarın cümlede ifade edilen düşüncesine karşı tutumunu bağlamsal ve biçimsel olarak ifade eden anlamsal bir kategori olarak tanımlanır. Kiplik kategorisi biçimsel bir yapıdan çok anlamsal yapının ön planda tutulduğu bir olgudur. İnsan, konuşan ve düşünen bir varlıktır. Duygularını, bilgilerini, düşüncelerini ve deneyimlerini dil aracılığıyla ifade eder. Dilin doğru kullanılması ve anlaşılması için de dilin biçimsel boyutu kadar anlamsal boyutunun da iyi anlaşılması gerekir. Bu çalışmada Halide Edip Adıvar'ın Çaresaz romanındaki kiplik işaretleyicileri Palmer'in (2001) kiplik sınıflandırmasından hareketle tespit edilmiş ve bu işaretleyicilerin anlam alanları belirlenmiştir. Çalışmanın örneklemini yazılı ve standart Türkiye Türkçesini yansıtan Çaresaz romanı oluşturmaktadır. Bu roman doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Bu çalışmanın sonucunda kiplik kavramının kip, zaman gibi diğer dil bilgisi kategorilerinden farklı olarak yüklemler, sözler, zarflar gibi gramatik kategorilerle işaretlenebildiği görülmüştür.