HAŞR SÛRESİ 19. ÂYETİNİN MANEVİ, BİREYSEL VE TOPLUMSAL BOYUTLARIYLA İNCELEMESİ

Bu tez, Haşr Sûresi 19. âyetini manevî, bireysel ve toplumsal boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu âyetin tefsir kaynaklarında genellikle dar bir çerçevede ele alınmış olması ve işaret ettiği problemlerin günümüzde giderek görünür hâle gelmesi, konunun daha geniş bir perspektifle ve farklı tefsir yöntemleri bir arada kullanılarak yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Araştırmanın temel problemi, âyette "Allah'ı unutma" ile "nefsi unutma" arasında kurulan ilişkinin nasıl anlaşılması gerektiği ve bu unutmanın manevî, bireysel ve toplumsal düzlemlerde ne tür sonuçlar doğurduğunun belirlenmesidir. Bu sebeple konu yalnızca Haşr Sûresi 19. âyetiyle sınırlı tutulmamış; nisyân, gaflet ve kalp katılığı gibi kavramların geçtiği diğer âyetler de Kur'ân bütünlüğü içinde değerlendirilmiştir. Çalışmada klasik ve çağdaş tefsir kaynaklarının yanı sıra psikoloji, sosyoloji ve tasavvuf literatüründen yararlanılmış; âyet işârî, psikolojik ve sosyolojik tefsir yaklaşımları bir arada kullanılarak incelenmiştir. Çalışma sonucunda âyetteki nisyân kavramının basit bir unutma değil; Allah ile ilişkiyi bilinçli olarak ihmal etmeyi ve giderek derinleşen bir uzaklaşmayı ifade ettiği görülmüştür. Allah'ı unutmanın manevî boyutta gaflet ve kalp katılığına, bireysel boyutta anlam kaybı ve kimlik bunalımına, toplumsal boyutta ise değer erozyonu ve sosyal çözülmeye yol açtığı; bu üç boyutun birbirinden bağımsız olmadığı ve birindeki bozulmanın diğerlerini de doğrudan etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca tespit edilen problemlere karşı Kur'ân ve Sünnet'in rehberliğinde, ilgili dinî ve bilimsel kaynaklardan hareketle çeşitli değerlendirme ve öneriler ortaya konulmuştur.