Havacılıkta katılımcı yönetim anlayışı: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü uyarlaması

Temel amacı, Türkiye'deki kamu kesimi sivil havacılık kuruluşları başta olmak üzere sivil havacılık sistemindeki pozitif emniyet kültürünü destekleyecek nitelikteki katılımcı yönetim anlayışını ele almak suretiyle bir model önerisi dizayn etmek olan bu araştırma, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanılması suretiyle yapılmıştır. Araştırmanın ilk dört bölümünde havacılık kuruluşları özelinde, ICAO düzenlemelerine göre hayata geçirilen "emniyet yönetimine ilişkin konseptler, emniyet düşüncesinin evriminde gelinen son noktayı temsil eden "pozitif emniyet kültürü" ve post-modern çağın yönetim anlayışlarına yansımasıyla ortaya çıkan "katılımcı yönetim" anlayışı teorik düzeyde incelenmiştir. Söz konusu temel araştırma kavramlarıyla ilgili yapılan literatür taraması sonucunda ulaşılan nitel bulgulara göre araştırmanın modeli, ölçekleri ve hipotezleri tespit edilmiştir. Son olarak, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü çalışanlarının oluşturduğu araştırma evreninde 105 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen bir anket uygulaması aracılığıyla toplanan nicel veriler SPSS 26.0 programında çeşitli analizlere tabi tutulmak suretiyle araştırma hipotezleri test edilmiştir. Araştırma sonucunda görülmüştür ki, kamu kesimi havacılık kuruluşlarında hem pozitif emniyet kültürü hem de katılımcı yönetim anlayışının, emniyet ve risk yönetim süreçlerine, organizasyon yapısına, çalışan davranışlarına ve emniyet yönetim sisteminin bütününe doğrudan doğruya ve pozitif yönde etkisi bulunmaktadır. Gerek pozitif emniyet kültürü, gerekse katılımcı yönetim anlayışı emniyet ve risk yönetim sisteminin alt boyutları arasında en güçlü şekilde "çalışan davranışlarını" pozitif yönde etkilediği araştırma sonucunda tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda katılımcı yönetim anlayış ve uygulamalarının, havacılığın düzenleyici ve denetleyici kurumundaki pozitif emniyet kültürünün gelişimine olumlu yönde katkı sağladığı anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda anlaşılmıştır ki, kurum içinde katılımcı yönetim uygulamalarına sıklıkla yer verilmediğinde pozitif emniyet kültürü yerine negatif emniyet kültürü olarak da nitelendirilebilen "suçlama kültürü" etkisini artırmaya başlayacaktır. Özellikle yaşanan emniyete aykırı bir durumda, genellikle çalışanlar ile yöneticiler arasında kutuplaşmaların yaşanması, kurumsal anlamda emniyet raporlama sisteminin hemen işletilemez hale gelmesi ve kayırmacı tutumlarla emniyeti tehlikeye atan durumların hemen örtbas edilmeye çalışılması gibi olaylar katılımcı yönetim anlayışının hâkim olmadığı örgütlerde sıklıkla görüleceği araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Son olarak araştırma sonucunda, pozitif emniyet kültürünü ve katılımcı yönetim anlayışını önceleyen yeni bir model önerisi getirilmiştir. Araştırma bulgularına göre önerilen yeni modelin kurulması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması yönünde izlenecek yol ve yöntemler detaylı bir şekilde anlatılarak, gelecekte aynı konuda yapılması planlanan araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.