Clay mineralogy and geochemistry of the eastern part of the pleistocene-holocene lake Hazar sediments (Elazığ)

Bu çalışmada Elazığ İl merkezinin 22 km güneydoğusunda bulunan Hazar Gölü?nden alınan HZ11-P15 karotuna ait örneklerin tüm kayaç mineralojisi, kil mineralojisi, jeokimyası incelendiği bu tez çalışması kapsamında büro, arazi ve laboratuvar çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Böylece Hazar Gölü sedimanlarının detay kil mineralojisi, ana, iz ve nadir toprak elementleri (NTE) analizleri ile gölün Pleyistosen-Holosen dönemine ait sedimanların içerdikleri mineral ve elementlerin ilişkileri ortaya çıkarılacak, killerin ve jeokimyanın göl baseninde düşey dağılımları incelenerek gölün beslendiği kaynak alan belirlenmiştir. İnceleme alanı olan Hazar Gölü çevresindeki birimler yaşlıdan gence doğru;Paleozoyik-Mesozoyik yaşlı Pötürge Metamorfitleri, Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Guleman Ofiyoliti, Maastrihtiyen-Alt Eosen yaşlı Hazar Grubu, Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı, Kretase-Senoniyen yaşlı Elazığ Magmatitleri, yaşlı Palu Formasyonu ve Pliyo-Kuvaterner yaşlı alüvyonlardır. Örneklerin tüm kayaç ve kil fraksiyon mineralleri tespit edilmi ştir. Buna göre göl sedimanları tüm kayaç mineralleri sırasıyla kil > mika > feldispat > kalsit > kuvars > dolomit şeklinde olup kil mineralleri ise sırasıyla klorit > İllit > S-C ` dir. Örneklerin kil mineralojik bile şiminin derinlikle değişimi incelendi ğinde derinli ğe doğru S-C artışı, illit ve klorit azalışı söz konusudur. Birim L1?den L2?ye kuvars, feldispat, kalsit, S-C azalırken, dolomit, kil, az ölçüde mika, illit, klorit artmıştır. Buna göre bu minerallerin bu karot için Pleistosen ve Holoseni ayırt edici olabilece ği görülmüştür. İllit-kloritle S-C?nin farklı davranması iklimsel değişimlerle olabilir. Ana oksit elementlerin PAAS (Post-Archean Australian Shale ) ile normalize diyagramına göre örneklerin ana oksit de ğerlerin PAAS ile aynı de ğildir. Yine örneklerin nadir toprak elementleri PAAS? a normalize diyagramına göre hafif toprak elementlerinin PASS? a göre düşmüş, ağır toprak elementleri ise PASS? a yakındır. Bu da PAAS jeokimyasının asidik incelenen örneklerin daha bazik karaktere sahip oldu ğunu göstermektedir. Ayrıca Örneklerin nadir toprak elementlerinin Kuzey Amerikan Şeylleri?ne (NASC) normalize diyagramına göre NASC jeokimyasına benzememesi, NASC jeokimyasının daha asidik olması incelenen örneklerin daha bazik karakter sunduğunu göstermektedir. Örneklerin nadir toprak elementleri Kondrite (Kondrit verileri alınmı ştır) normalize diyagramında şekil adayayı ve yay gerisi toleyitik mafik kayaçlardaki NTE içeriklerinin kondritlere göre normalize edilmiş dağılımına uymaktadır. Hazar göl sedimanları çevre kayaçlarda ağırlıkta olan Elazığ Magmatitleri Hazar Grubu ve Maden-Karmaşığı?ndan malzeme almış olup, bu kayaçlar da adayayı ve yay gerisi havza özelli ğindeki mafik kayaçlardan olu şmu ş olması sedimanların bu kayaçlardan ağırlıklı olarak beslenmiş olabileceğini göstermektedir. Örneklerin La/Lu, La/Sc, Th/Sc, La/Co, Cr/Th oranlarına göre sedimanların kayna ğı mafik olup üst kıtasal kabuk ve ve felsik kayaçlardan malzeme alınmamıştır. Bu da Hazar Gölü sedimanlarına kaynak malzeme olabilecek formasyonların ağırlıklı olarak, Hazar Grubu-Maden Karmaşığı ve Elazığ Magmatitlerine ait mafik ağırlıklı bir volkanizmanın ürünleri olup gölün malzeme verebilecek olan Bitlis Metamorfitlerinden malzeme alınmadığını göstermektedir. Çevre kayaçlardan Hazar-Maden Karmaşığı?nın smektit-klorit (S-C), illit, klorit içerdi ği göz önüne alındı ğında sedimanların bu birimlerden ağırlıklı olarak malzeme alındığını gösterir. Örneklerin Zr-Ti/100-Sr/2 ve Zr-Ti diyagramında kalkalkalen bazalt alanına düşmesi de bunu kanıtlar. Anahtar Kelimeler: Elazığ, Hazar Gölü, kil mineralojsi, jeokimya, Hazar-Maden Karmaşığı