İslam İbrahimi dinlerin dışındaki insanlara nasıl davranır? Adamiyyah ve İbrâhimiyyah arasında

Bu tezde, İslam'daki İbrahimî olmayan din geleneklerine bağlı olan toplulukların hukuki statüsüne ilişkin farklı görüşler ele alınmıştır. Tezde, bahsedilen toplulukların temel aksiyomatik haklarının dokunulmazlığına odaklanılarak bu konuyla ilgili çeşitli İslam hukuku ekollerinin (fıkıh mezheplerinin) genel olarak kabul görmüş görüşleri analiz edilmektedir. Filolojik araştırmalar ve İslam hukukuna ait birincil kaynaklarının analizini yapmak, epistemolojileriyle yakından ilgilenmek, konuyla ilgili yorumların ve ikincil kaynakların yanı sıra benimsedikleri görüşlerin gerekçeleri sınıflandırılmaya çalışılmak üzere bir analiz gerçekleştirilecektir. Bu tez, birbiriyle ilişkili olmak üzere üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde, bu toplulukların statüsünün teorik çerçevesi ele alınmaktadır, ki bu statüden genellikle İslami metinlerde fıkıh mezheplerine göre ahl al-kitāb olmayan olarak bahsedilmektedir. Bölümde, bu görüşü anlayabilmek için Müslümanların gayrimüslim tebaalarından talep ettikleri bir ödeme, yani cizye üzerine tartışma ele alınmıştır. Tartışmalarla, evrensellik konusunda bir fark ortaya koyulmaktadır. Bu bağlamda iki görüş ana hatlarıyla belirtilmiştir: İbrahimî olmayanlar da dahil olmak üzere tüm insanların, insan oldukları için dokunulmazlık çemberinin içine dahil edilmesini kabul eden ve Müslümanlık egemenliği altında haklarını garanti eden 'Adamiyyah' (ademmiyet) görüşü ve İbrahimî geleneklerden olan din topluluklarının, dokunulmazlığa dahil olmasını ve cizyeyi kabul etmesini kısıtlayan 'İbrahimiyyah' görüşü. İkinci bölümde, İran, Kuzey Afrika ve Hindistan'ın Müslümanlık egemenliği altında İbrahimî olmayan toplulukların kapsanması ve dokunulmazlığı ile ilgili üç örnek sunulmaktadır. Bu bölümde, bu toplulukların kapsam içine alınmasının altında yatan önemli bir gerekçenin hukukçular tarafından oluşturulan çerçeve olduğu ortaya çıkmaktadır. Üçüncü bölümde, Adamiyyah geleneğinin çağdaş dünyadaki sürekliliği ve dini toplulukların hakları ile ilgili tartışmalardaki geçerliliği vurgulanmaktadır.