The issue of the origin of language in İbn Jinnī's al-Haṣā'iṣ

4./10. yüzyıl İslam medeniyetinde, dilin kaynağı meselesinin hem dil alimleri hem de kelâm alimleri tarafından ciddi bir şekilde ele alındığı gözlemlenmektedir. Hatta o dönem kelâmî tartışmalarında bu mesele hakkında geniş fikir ayrılıklarına rastlamak mümkündür. Bir dilci olan İbn Cinni ise, İslam ilim geleneğinde nahiv ilminin müstakil bir disiplin haline gelmesinde önemli rolü bulunan kitabı al-Ḫaṣā'iṣ'te bu meseleye yer vermiştir. Ancak dilin kaynağı meselesi, günümüz literatüründe kelâmî önemine nispeten detaylıca çalışılmış olsa da zamanının gramer ve dil çalışmalarına dair yaptırımları büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Aynı şekilde İbn Cinni'nin dilin kaynağına dair görüşlerinin onun gramer ve dile yaklaşımına etkisiyle ilgili ciddi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırmanın amacı, literatürdeki bu boşluğu kapsamlı bir çalışma sunarak doldurmaktır. Bir başka ifadeyle, İbn Cinni'nin dilin kaynağı meselesi hakkındaki görüşü Arap dil çalışmalarına nasıl nazari bir temel teşkil ettiğini incelemeyi hedeflemektedir. Bu amacı yerine getirebilmek için şu temel soruların cevapları aranmıştır: İbn Cinni'nin dilin kaynağına dair görüşü nedir? İbn Cinni'nin bu meseleyi işleyişi zamanının gramer ve dil söylemlerini ne kadar yansıtır? İbn Cinni kelâmî tartışmaların mevcut tarafları arasında nerede konumlanmıştır? Bu soruları cevaplayabilmek için Arapça gramer geleneğinin gelişimi ve geniş çerçevede dilin kaynağı meselesi söylemlerine dair tarihi öncüllerden bahsettikten sonra al-Ḫaṣā'iṣ'deki ilgili bölümü yakın bir okumayla inceledik. Bu bölümde, İbn Cinni'nin dilin kaynağına dair kelam alanındaki tartışmalara katılmaktan çok, dil çalışmalarına nazari bir çerçeve inşa etmeyi amaçladığı sonucuna vardık. Bu sonucu İbn Cinni'nin Arapça'da isimlerin fiillere önceliği, dilde değişme ve ses simgeciliği bahislerinde gözlemlemekteyiz. Arap edebiyat geleneğindeki nahiv ilmine nazari bir katkıda bulunan İbn Cinni'nin dilin kaynağı konusunu işlediği bu metni analiz ederek, İslam medeniyetinin bilimsel yaklaşım bakış açısına göre dil meselelerinin incelenmesine bir örnek çalışma teşkil etmesini ummaktayız.