İbn Haldun'un Umran ilmi çevresinde Osmanlı Devleti'nin değerlendirilmesi

İbn Haldun'un "Umran" ilmi; devletin, toplumun ve sosyo-kültürel yapının analiz edilebilmesini mümkün kılan bir inceleme alanını ihtiva etmektedir. Umran ilminin, kapsamında olan asabiyet teorisi ise, devletlerin kuruluş ve yıkılış sürecinde, etkili bir toplumsal dinamik olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, bu çalışmanın ilk bölümünde, Umran ilmi kapsamı alanındaki, asabiyet kavramının, bir devleti var eden ve içinde birçok faktörü barından ontolojik unsur olduğu tespit edilmiştir. İkinci bölümde ise, asabiyetin devlete dönüşüm süreci ele alınmıştır. Devlet kuramları incelenmiş ve İbn Haldun bağlamında, devlet türleri; nakıs mülk (devlet) ve tabi mülk (devlet) olarak iki grupta sınıflandırılmış, bu çalışmanın üçüncü kısmında yer alan Osmanlı Devleti'nin, İbn Haldun tarafından yapılan, devlet sınıflandırmasında nereye konuşlanacağı, gerekçeli bir şekilde tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bölümde ayrıca, devletin ve devlet yöneticilerinin özelliklerine, devleti meydana getiren, maddi ve manevi unsurlara, yer verilmiştir. Devletin fonksiyonları ele alınmıştır. İbn Haldun'un, toplum ve devlet aşamalarının, dönüşüm süreci olarak adlandırılan, tavırlar nazariyesi incelenmiş ve Osmanlı Devleti'nin de bu bağlamda, ele alınması için düşünsel arka plan oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise; bu çalışmada daha önceki çalışmalardan farklı olarak, Osmanlı Devleti'nin, kuruluş ve yıkılış sürecini beş tavır dönemi kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda Osmanlı Devleti'nin mevcut dönemselleştirmelerin aksine, İbn Haldun'un, beş tavır aşaması dikkate alınarak döngüsel bir tarih anlayışı çerçevesinde, olayların analiz edilmesi hedeflenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Asabiyet, Umran İlmi, Tavırlar Nazariyesi, Osmanlı Devleti.