İbnü'l-Mu'tazz'ın siirinde 'udûl meselesi

Bu tez, Abbâsî dönemi şairlerinden ve dönemin önemli edebî şahsiyetlerinden biri olan Abdullah bin el-Mu'tez'in şiirinde belağatî udûl (sapma) fenomeninin kuramsal ve uygulamalı bir incelemesini içermektedir. Araştırmamızın konusuyla ilgili daha önce yapılmış bağımsız bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle, geleneksel Arap edebiyat eleştirisi ve modern belağat teorileri çerçevesinde udûl fenomeninin kapsamlı bir kuramsal çerçevesini oluşturmayı amaçlıyoruz. Böylece, udûlün Abdullah bin el-Mu'tez'in şiirinde belirgin bir özellik hâline gelmesini sağlayan sanatsal ve edebî faktörleri analiz etmeye çalışacağız.Çalışmamız giriş, önsöz, dört ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Girişte, araştırmanın önemi ve amaçları ele alınacaktır. Önsözde, udûl teriminin kökenine ve bu olgunun gerçekleştiği ölçütlere dair bir kavramsal çerçeve sunulacaktır. Birinci bölümde, şairin hayatı, yaşadığı dönem ve şiirindeki çeşitli temalar ele alınacak; onun şiirsel dilinin karakteristik özellikleri ortaya konulacaktır. İkinci bölümde, Abdullah bin el-Mu'tez'in şiirinde tasvirî (görsel) udûl ele alınacaktır. Bu bağlamda, teşbih (benzetme), istiâre (istiare), kinâye (dolaylı anlatım) ve mecâz-ı mürsel (metonimi) gibi edebî sanatlar üzerinden şairin dilsel sapmaları incelenecektir. Üçüncü bölümde, udûlün şiirin yapısına etkileri ele alınacaktır. Cümlede ögelerin yer değiştirmesi (takdim-tehir), haber-ünsiyet ilişkisi, iltifat (hitap değişimi), hazf (eksiltme), fasl ve vasl (bağlantı ve ayrım) gibi belağatî sapmalar ile fasih kelimelerden sapmalar irdelenecek ve şiirindeki anlam değişiklikleri analiz edilecektir. Dördüncü bölümde ise Abdullah bin el-Mu'tez'in şiirinde ritmik udûl ele alınacaktır. Şairin kullandığı vezinler, kafiyeler, şiirsel zorunluluklar ve bedî' sanatları (tıbâk, cinâs, mukabele, tekrar, tasrî' ve taksîm gibi) incelenerek, bunların şiirsel vizyonun estetik ve sanatsal boyutlarını nasıl şekillendirdiği değerlendirilecektir. Sonuç kısmında, araştırmamız boyunca elde edilen temel bulgular özetlenecek ve nihayetinde kaynakça sunulacaktır.