Iğdır ilinde domates üretim ekonomisi

Yaş sebze grubundan olan domates insan sağlığına olan faydaları yanında üretimini yapan çiftçilere istihdam olanağı ve gelir sağlaması, ihracat yoluyla ülke ekonomisine döviz katkısı, salça, sos, ketçap vb. ürünleri ile gıda sanayiye destek olması bakımından önemli bir tarımsal üründür. Dünya domates üretiminde dördüncü sırada yer alan Türkiye'de verim dünya ortalamasının iki katına yakındır. Iğdır İlinde domates üretiminde kullanılan girdi miktarı ve uygulama zamanlarının, birim ürün maliyetinin, üretim ve pazarlama sorunlarının ve çözüm önerilerinin belirlenmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmada "Basit Tesadüfi Örnekleme Yöntemine" göre Iğdır'da domates üreten 105 işletme ile anket yapılmıştır. İncelenen işletmelerde işletmecilerin yaş ortalaması 52 olup %73,3'ü ilköğretim mezunu, ortalama Erkek İş Birimi (EİB) 4,28, ortalama domates ekim alanı 6,07 da olarak belirlenmiştir. Üreticiler 1 da domates üretimi için 2.507 TL masraf ederken 4.854 TL değerinde 5.454 kg/da ürün ve 2.347 TL/da Net Kâr elde etmişlerdir. Domateste birim maliyet 0,46 TL/kg olup 0,89 TL/kg satış fiyatı ile 0,43 TL/kg kâr sağlanmıştır. Yapılan doğrusal regresyon analizine göre domates üretiminde sulama sayısı, gübre miktarı, fide sayısı ve ekim bölgesi önemli çıkarken benzer şekilde Regresyon Karar Ağacı modelinde de sulama sayısı, gübre miktarı ve fide sayısı domates verimini önemli derecede etkileyen faktörler olarak belirlenmiştir. Üreticilerin %70,5'i ürünlerini tarlada ve yol kenarında pazarlamaktadırlar. Domates üreticisinin önemli sorunları arasında hastalık ve zararlılarla mücadele edememe, girdi fiyatlarının yüksek olması ve yetersiz devlet desteği gelirken çözüm önerileri arasında ürün pazarlama kooperatiflerinin kurulması, yeterli derecede girdi desteği verilmesi ve yetiştirme teknikleri konusunda eğitimler düzenlenmesi gelmektedir. Anahtar kelimeler: Domates, Üretim ekonomisi, Pazarlama, Iğdır