İhracatın finansmanında Eximbankların rolünün karşılaştırmalı olarak incelenmesi

ÖZET Eximbanklar, ihracatın finansmanına destek vermek amacıyla kurulan uzmanlaşmış kuruluşlardır. Bu kuruluşlar ihracata kredi, sigorta ve garanti yoluyla destek olmaktadırlar. Kredi, sigorta ve garanti programları hem ihracatçıya hem de ithalatçıya uygulanabilmektedir. Eximbanklar diğer kuruluşların reddettiği politik ve ticari riskleri de üstlenebilmektedirler. Genellikle ihracat kredi garanti ve sigorta acenteleriyle ortaklık içinde çalışırlar. Bazıları sadece kredi sağlamakta, bazıları sadece sigorta ve garanti hizmeti sunmakta bazıları ise her ikisini de vermektedir. Çalışmada Fransa'nın ihracat kredi kuruluşu olan COFACE, İtalya'nın ihracat kuruluşu olan SACE, İngiltere'nin ihracat kredi kuruluşu olan ECGD, Kanada'nın ihracat kredi kuruluşu olan EDC, Japonya'nın ihracat kredi kuruluşu olan NEXI, Amerika'nın ihracat kredi bankası olan US EXIMBANK, Almanya'nın ihracat kredi kuruluşu olan HERMES, Endonezya'nın ihracat kredi kuruluşu olan ASEI, Rusya'nın ihracat kredi kuruluşu olan ROSEXIM ve Türkiye'nin İhracat Bankası TÜRK EXIMBANK incelenmiştir. Her bir ihracat kredi kuruluşunun 1995-2002 yılları arasında ihracatın ne kadarını finanse ettiği incelenmiş ve NEXI, COFACE ve EDC'nin ihracatın finansmanına diğer ihracat kredi kuruluşlarından daha fazla katkı sağladıkları belirlenmiştir. Çıkan sonuçlara genel olarak bakıldığında beklendiği şekilde ihracatla ihracat kredi sigortası/garantisi arasında pozitif yönlü kuvvetli ve orta kuvvetli bir ilişkiye sahip olan ihracat kredi kuruluşları NEXI, COFACE ve EDC çıkmıştı. Eximbanklar sağladıkları uygun faizli kredi, sigorta ve garanti programlarıyla ihracatın gelişimine önemli katkılar sağlamaktadırlar. Ancak 257kaynak yetersizliği, sınırlandırmalar, Eximbanklann vereceği kredi, sigorta miktarlarının ülke politikası doğrultusunda belirlenmesi bu kurumların ihracat üzerindeki etkilerinin değişik düzeylerde gerçekleşmesine yol açmaktadır. Çalışmanın son bölümünde Türkiye İhracat İthalat Bankası detaylı olarak incelenmiştir. Türk Eximbank'in ihracat kredi ve sigortalarının ihracatı ne ölçüde etkilediği regresyon modeliyle ortaya konmuştur. Bu amaçla denkleme Türkiye'nin ihracatı, Türk Eximbank'in kısa vadeli ihracat kredileri ve sigortaları, döviz kuru, gayri safi milli hasıla, dünya ticareti, tüketici fiyat endeksi ve yatırım ve hammadde ithalatı değişkenleri dahil edilmiştir. Bu değişkenlerin ihracat üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla Hendry tarafından geliştirilen genelden özele metodu kullanılmıştır. Modelde yer alan değişkenlere Dickey-Fuller tarafından geliştirilen durağanlık testi uygulanmış, durağan olmayan serilerin birinci derece logaritmik farkları alınarak seriler durağan hale getirilmiştir. Daha sonra tüm değişkenlerin gecikmeli değerleri ve kendisi modele dahil edilerek regresyon denklemleri kurularak dört tane model oluşturulmuştur. Dört modelin tamamında ihracatla istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye sahip olan dört değişken çıkmıştır. Bu değişkenler GSMH'nın üç dönem önceki değişim oranı, Eximbank tarafından verilen kredi miktarının aynı dönem ve geçmiş dönemler için olan değişim oranı, yatırım ve aramal ithalatındaki değişim oranının cari ve geçmiş dönem değerleri ve ihracatın kendi geçmişidir. Bu modellerde gayrisafi milli hasıladaki değişim oranının ihracat ile pozitif bir ilişki içinde olduğu, İhracatla yatırım ve aramal ithali arasında da cari dönem için pozitif, geçmiş dönemler için negatif ilişki olduğu, ihracatın kendi geçmişiyle negatif bir ilişki içerisinde olduğu sonucu çıkmıştır. Ayrıca modellerde cari dönem kredi miktarı ile ihracat miktarı arasında negatif bir ilişki, geçmiş dönem kredi miktarları ve cari dönem ihracat miktarı arasında ise pozitif bir ilişki 258çıkmıştır. Sonuç olarak, Türk Eximbank tarafından geçmiş dönemlerde verilen ihracat kredilerinin ihracatı pozitif yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. 259